Aile hukuku, evlilik, boşanma, soybağı, velayet ve eşler arasındaki mal ilişkilerini düzenleyen hukuk dalıdır. Ancak bu alandaki kararlar yalnızca eşleri değil, çocukların yaşamını ve tarafların ekonomik geleceğini de uzun süre etkiler.

Aile hukuku davalarında boşanma sebebinin doğru belirlenmesi, delillerin zamanında sunulması ve nafaka ile velayet taleplerinin eksiksiz yapılması belirleyicidir. Bazı boşanma sebeplerine dayanma hakkı belirli sürelerle sınırlıdır.

Bu sayfada boşanma türleri, boşanma sebepleri, velayet, nafaka, mal rejimi ve koruma tedbirleri genel hatlarıyla ele alınmaktadır.

1. Aile Hukuku Neleri Kapsar?

Aile hukuku, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun ikinci kitabında düzenlenmiştir. Evlenme, boşanma, velayet, soybağı, evlat edinme ve eşler arasındaki mal rejimi bu kitabın konusudur. Aile hukukundan doğan davalara 4787 sayılı Kanun uyarınca aile mahkemeleri bakar; aile mahkemesi bulunmayan yerlerde bu davalar asliye hukuk mahkemesinde görülür.

2. Anlaşmalı ve Çekişmeli Boşanma Arasındaki Fark Nedir?

Anlaşmalı boşanmada eşler boşanmanın tüm sonuçları üzerinde uzlaşır; çekişmeli boşanmada ise uyuşmazlık konuları mahkemece delillere göre karara bağlanır. Türk Medeni Kanunu'nun 166. maddesinin üçüncü fıkrasına göre anlaşmalı boşanma için evliliğin en az bir yıl sürmüş olması gerekir.

Ölçüt

Anlaşmalı boşanma

Çekişmeli boşanma

Evlilik süresi

En az bir yıl

Süre şartı yok

Protokol

Velayet, nafaka ve mal paylaşımını düzenleyen protokol gerekir

Bu konular mahkemece karara bağlanır

İspat

Kusur ispatı aranmaz

Boşanma sebebi ve kusur delillerle ispat edilir

Duruşma

Eşlerin hâkim tarafından bizzat dinlenmesi gerekir

Tanık ve belge delilleri incelenir

2.1. Boşanma Sebepleri

Türk Medeni Kanunu boşanma sebeplerini özel ve genel sebepler olarak düzenlemiştir. Buna göre;

  • zina (m. 161),

  • hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış (m. 162),

  • suç işleme ve haysiyetsiz hayat sürme (m. 163),

  • terk (m. 164),

  • akıl hastalığı (m. 165),

  • evlilik birliğinin temelinden sarsılması (m. 166),

gibi sebeplerden birinin varlığı hâlinde boşanma davası açılabilir. Zinaya dayalı davada dava hakkı, öğrenmeden itibaren 6 ay ve her hâlde zinanın üzerinden 5 yıl geçmekle düşer.

3. Velayet ve Nafaka Nasıl Belirlenir?

Velayet kararında esas ölçüt çocuğun üstün yararıdır; nafaka ise ihtiyaç ve ödeme gücü dengesine göre belirlenir. Velayeti kendisine verilmeyen ebeveyn ile çocuk arasında kişisel ilişki kurulması da aynı kararla düzenlenir.

Türk Medeni Kanunu üç ayrı nafaka türü öngörür. Dava süresince eş ve çocukların geçimi için tedbir nafakası (m. 169), boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek eş için yoksulluk nafakası (m. 175) ve çocuğun bakım ve eğitim giderleri için iştirak nafakası (m. 182) bağlanabilir. Nafaka miktarı, tarafların mali durumundaki değişikliğe göre sonradan artırılabilir ya da azaltılabilir.

4. Boşanmada Mal Paylaşımı Nasıl Yapılır?

Eşler başka bir mal rejimi seçmemişse, Türk Medeni Kanunu'nun 202. maddesi uyarınca edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır. Bu rejimde evlilik süresince karşılığı verilerek edinilen mallar, boşanmada kural olarak eşler arasında yarı yarıya paylaştırılır.

Evlilikten önce sahip olunan mallar, miras ve bağış yoluyla edinilen mallar ise kişisel mal sayılır ve paylaşıma girmez. Ailenin yaşadığı konutun eşin rızası olmadan devredilmesini önlemek için tapu kütüğüne aile konutu şerhi konulabilir.

5. Aile İçi Şiddette Hangi Koruma Tedbirleri Uygulanır?

Aile içi şiddet hâlinde 6284 sayılı Ailenin Korunması ve Kadına Karşı Şiddetin Önlenmesine Dair Kanun uyarınca koruyucu ve önleyici tedbirlere hükmedilebilir. Uzaklaştırma, iletişim yasağı ve ortak konuttan çıkarma bu tedbirlerin başında gelir.

Tedbir kararı için şiddetin ispatı aranmaz ve karar boşanma davasından bağımsız olarak verilebilir. Şiddet eylemi aynı zamanda suç oluşturuyorsa ceza hukuku kapsamında ayrıca şikâyet yoluna başvurulabilir.

6. Sıkça Sorulan Sorular

Anlaşmalı boşanma davası kaç celsede biter?

Anlaşmalı boşanma kural olarak tek duruşmada sonuçlanır. Hâkim eşleri bizzat dinler ve protokolü uygun bulursa boşanmaya karar verir. Ancak protokolde çocuğun yararına aykırı bir düzenleme görülürse hâkim değişiklik yapabilir; taraflar bu değişikliği kabul etmezse dava anlaşmalı olarak sonuçlanmaz.

Velayet kararı sonradan değiştirilebilir mi?

Evet, durumun önemli ölçüde değişmesi hâlinde velayet kararı değiştirilebilir. Türk Medeni Kanunu'nun 183. maddesi, durum değişikliği üzerine hâkimin çocuğun korunması için gerekli önlemleri alacağını öngörür. Velayet sahibinin çocuğun bakımını ihmal etmesi ya da yaşam koşullarının ağır biçimde değişmesi bu kapsamda değerlendirilir.

Yoksulluk nafakası ne kadar süre ödenir?

Kanunda yoksulluk nafakası için belirli bir süre öngörülmemiştir. Türk Medeni Kanunu'nun 176. maddesine göre nafaka, alacaklının yeniden evlenmesi ya da taraflardan birinin ölümüyle kendiliğinden sona erer. Alacaklının yoksulluğunun ortadan kalkması gibi hâllerde ise mahkeme kararıyla kaldırılabilir veya azaltılabilir.

7. Sonuç

Aile hukuku, Türk Medeni Kanunu'nun 161 ila 184. maddelerindeki boşanma ve sonuçları ile 202. maddeden itibaren düzenlenen mal rejimi hükümleri çerçevesinde şekillenir.

Boşanma sebeplerine dayanma süreleri ve nafaka ile velayet talepleri dava sürecini doğrudan etkilediğinden, dava açılmadan önce hukuki değerlendirme yapılması önem arz etmektedir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayınıza ilişkin hukuki danışmanlık yerine geçmez.