İş hukuku, işçi ile işveren arasındaki iş ilişkisini, çalışma koşullarını ve iş sözleşmesinin sona ermesini düzenleyen hukuk dalıdır. Ancak uyuşmazlıkların çoğu, iş sözleşmesinin nasıl ve hangi gerekçeyle sona erdiği noktasında ortaya çıkar.

İş hukuku uyuşmazlıklarında fesih bildiriminin içeriği, ücret bordroları ve sürelere uyulup uyulmadığı sonucu doğrudan belirler. Özellikle işe iade için öngörülen bir aylık başvuru süresi kaçırıldığında bu hak kullanılamaz.

Bu sayfada kıdem ve ihbar tazminatı, işe iade, işçilik alacakları, zorunlu arabuluculuk ve zamanaşımı süreleri genel hatlarıyla ele alınmaktadır.

1. İş Hukuku Neleri Kapsar?

İş hukuku; iş sözleşmesinin kurulması, ücret, çalışma süreleri, izinler, iş sağlığı ve güvenliği ile sözleşmenin sona ermesini kapsar. Temel düzenleme 4857 sayılı İş Kanunu'dur; kıdem tazminatı ise 1475 sayılı eski İş Kanunu'nun yürürlükte kalan 14. maddesinde düzenlenmiştir. Yargılama usulü 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nda yer almaktadır.

2. Kıdem Tazminatı Hangi Şartlarda Ödenir?

Kıdem tazminatı, aynı işverene bağlı olarak en az bir yıl çalışmış işçinin iş sözleşmesinin kanunda sayılan hâllerden biriyle sona ermesi durumunda ödenir. Her tam çalışma yılı için 30 günlük giydirilmiş brüt ücret tutarında hesaplanır.

Kıdem tazminatına hak kazandıran başlıca hâller bellidir. Örneğin;

  • işverenin iş sözleşmesini haklı bir neden olmadan feshetmesi,

  • işçinin İş Kanunu'nun 24. maddesindeki haklı nedenlerle sözleşmeyi feshetmesi,

  • muvazzaf askerlik nedeniyle işten ayrılma,

  • emeklilik ya da yaşlılık aylığı bağlanması için işten ayrılma,

  • kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kendi arzusuyla ayrılması,

gibi durumlarda kıdem tazminatı talep edilebilir. Buna karşılık işçinin haklı bir neden olmadan istifa etmesi, kural olarak kıdem tazminatı hakkı doğurmaz.

2.1. Hesap Örneği

Aylık giydirilmiş brüt ücreti 40.000 TL olan ve 5 yıl çalışan bir işçinin kıdem tazminatı, 5 × 40.000 TL = 200.000 TL olarak hesaplanır. Ancak bir yıllık tazminat tutarı, her dönem için ilan edilen kıdem tazminatı tavanını aşamaz. Güncel tavan ve ihbar süresi dahil hesaplama için kıdem ve ihbar tazminatı hesaplama aracı kullanılabilir.

3. İhbar Süreleri Ne Kadardır?

İhbar süresi, belirsiz süreli iş sözleşmesini fesheden tarafın karşı tarafa önceden bildirmesi gereken süredir ve işçinin kıdemine göre 2 ila 8 hafta arasında değişir. Süreye uyulmadan fesih yapılırsa, bu süreye ait ücret tutarında ihbar tazminatı ödenir.

Çalışma süresi

İhbar süresi (İş Kanunu m. 17)

6 aydan az

2 hafta

6 ay – 1,5 yıl

4 hafta

1,5 yıl – 3 yıl

6 hafta

3 yıldan fazla

8 hafta

4. İşe İade Davası Kimler Tarafından Açılabilir?

İşe iade davası, iş güvencesi kapsamındaki işçinin geçerli bir neden gösterilmeden işten çıkarılması hâlinde açılır. İş Kanunu'nun 18. maddesine göre işyerinde otuz veya daha fazla işçi çalışması, işçinin en az altı aylık kıdeminin bulunması ve belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışması gerekir.

İş Kanunu'nun 20. maddesi uyarınca işçi, fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurmalıdır. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa, son tutanağın düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılabilir.

5. İşçilik Alacaklarında Arabuluculuk ve Zamanaşımı Nasıl İşler?

Kıdem ve ihbar tazminatı, ücret, fazla çalışma ve yıllık izin ücreti gibi alacaklar için dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması, 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 3. maddesi uyarınca dava şartıdır. Arabulucuya gidilmeden açılan dava usulden reddedilir.

Bu alacaklarda zamanaşımı süresi kural olarak 5 yıldır ve iş sözleşmesinin sona ermesinden ya da alacağın muaccel olmasından itibaren işler. Bu nedenle bordro, banka kayıtları ve yazışmalar gibi belgelerin iş ilişkisi sürerken saklanması önem taşımaktadır.

6. Sıkça Sorulan Sorular

İstifa eden işçi kıdem tazminatı alabilir mi?

Kural olarak hayır, haklı bir neden olmadan istifa eden işçi kıdem tazminatı alamaz. Ancak ücretin ödenmemesi, fazla çalışma ücretinin verilmemesi ya da mobbing gibi İş Kanunu'nun 24. maddesi kapsamındaki haklı nedenlerle yapılan fesihlerde kıdem tazminatı hakkı doğar. Bu hâlde fesih bildiriminde haklı nedenin açıkça belirtilmesi gerekir.

Fazla mesai haftada kaç saatten sonra başlar?

Fazla mesai, haftalık 45 saati aşan çalışmadır. İş Kanunu'nun 41. maddesine göre her bir saat fazla çalışma için normal saat ücretinin yüzde elli artırılmış tutarı ödenir. İşçi isterse bu ücret yerine her fazla saat için bir saat otuz dakika serbest zaman kullanabilir.

Arabuluculuk görüşmesine katılmamanın bir sonucu var mı?

Evet, geçerli bir mazeret olmadan ilk toplantıya katılmayan taraf, sonradan açılan davada kısmen ya da tamamen haklı çıksa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur. Bu taraf lehine vekâlet ücretine de hükmedilmez. Bu nedenle arabuluculuk davetine katılım önem taşımaktadır.

7. Sonuç

İş hukuku, İş Kanunu'nun 17 ila 25. maddeleri arasındaki fesih kuralları, 1475 sayılı Kanun'un 14. maddesindeki kıdem tazminatı hükmü ve İş Mahkemeleri Kanunu'ndaki arabuluculuk düzenlemesi etrafında şekillenir. Yöneticilerin ve şirketlerin işveren sıfatıyla yükümlülükleri ise şirketler hukuku ve danışmanlık sayfasında ele alınan konularla birlikte değerlendirilir.

İşe iade için bir aylık başvuru süresi ve işçilik alacakları için beş yıllık zamanaşımı bulunduğundan, iş sözleşmesi sona erdiğinde hakların süreler geçmeden değerlendirilmesi önem arz etmektedir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayınıza ilişkin hukuki danışmanlık yerine geçmez.