Miras hukuku, bir kişinin ölümüyle malvarlığının kimlere ve hangi oranlarda geçeceğini düzenleyen hukuk dalıdır. Ancak mirasçılık yalnızca hak değil, aynı zamanda mirasbırakanın borçlarından sorumluluk anlamına da gelir.

Miras hukuku uyuşmazlıklarında mirasın reddi, tenkis ve vasiyetnamenin iptali gibi talepler kanunda öngörülen sürelere bağlıdır. Bu süreler kaçırıldığında mirasçı, borca batık bir mirası kabul etmiş sayılabilir ya da saklı payını koruma imkânını yitirebilir.

Bu sayfada yasal mirasçılar, saklı pay, vasiyetname, mirasın reddi ve terekenin paylaşımı genel hatlarıyla ele alınmaktadır.

1. Yasal Mirasçılar Kimlerdir?

Yasal mirasçılar, mirasbırakanın kan hısımları ile sağ kalan eşidir ve 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 495 ila 501. maddeleri arasında zümre sistemine göre belirlenir. Önceki zümrede mirasçı bulunması, sonraki zümreyi mirasçılıktan çıkarır.

Zümre

Mirasçılar

Sağ kalan eşin payı (Türk Medeni Kanunu m. 499)

Birinci zümre

Çocuklar ve onların altsoyu

Mirasın dörtte biri

İkinci zümre

Anne, baba ve onların altsoyu

Mirasın yarısı

Üçüncü zümre

Büyükanne, büyükbaba ve onların altsoyu

Mirasın dörtte üçü

Mirasçıların kim olduğu, Türk Medeni Kanunu'nun 598. maddesine göre sulh hukuk mahkemesinden ya da noterden alınan mirasçılık belgesiyle (veraset ilamı) gösterilir.

2. Saklı Pay Nedir ve Kimlere Tanınır?

Saklı pay, mirasbırakanın vasiyetname ya da bağışla dahi ortadan kaldıramayacağı, kanunla belirli mirasçılara güvence altına alınmış miras payıdır. Türk Medeni Kanunu'nun 506. maddesine göre saklı pay altsoy için yasal miras payının yarısı, anne ve babanın her biri için dörtte biridir.

Sağ kalan eşin saklı payı, altsoy veya ana-baba zümresiyle birlikte mirasçı olduğunda yasal miras payının tamamı, diğer hâllerde dörtte üçüdür. Kardeşler ise saklı paylı mirasçı değildir. Saklı pay ihlal edildiğinde mirasçı, tenkis davasıyla ihlal edilen kısmın kendisine verilmesini isteyebilir.

3. Vasiyetname Nasıl Düzenlenir?

Vasiyetname, Türk Medeni Kanunu'nun 531. maddesine göre resmi, el yazılı ya da sözlü olarak düzenlenebilir. Her birinin geçerlilik şartları farklıdır ve şekle aykırılık, vasiyetnamenin iptaline yol açabilir.

Uygulamada vasiyetnameye ilişkin uyuşmazlıklar belirli sebeplerde toplanır. Örneğin;

  • vasiyetnamenin kanuni şekil şartlarına uyulmadan düzenlenmesi,

  • mirasbırakanın düzenleme sırasında ayırt etme gücünden yoksun olması,

  • iradenin yanılma, aldatma ya da korkutma ile sakatlanması,

  • vasiyetnamenin saklı payları ihlal etmesi,

gibi durumlarda iptal ya da tenkis davası açılabilir. İptal sebebi ile tenkis sebebinin birbirinden ayrılması, davanın doğru kurulması bakımından önem taşımaktadır.

4. Mirasın Reddi Ne Zaman ve Nasıl Yapılır?

Mirasın reddi, Türk Medeni Kanunu'nun 606. maddesi uyarınca yasal mirasçılar için mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten itibaren 3 ay içinde sulh hukuk mahkemesine yapılan beyanla gerçekleştirilir. Bu süre içinde reddetmeyen mirasçı, mirası kayıtsız şartsız kazanmış sayılır.

Mirası kazanan mirasçılar, Kanun'un 641. maddesine göre tereke borçlarından kişisel olarak ve birlikte sorumludur. Bununla birlikte ölüm tarihinde terekenin borca batık olduğu açıkça belli ya da resmen tespit edilmişse, Kanun'un 605. maddesi uyarınca miras reddedilmiş sayılır.

5. Tereke Nasıl Paylaştırılır?

Mirasçılar, paylaşma yapılıncaya kadar terekedeki mallar üzerinde elbirliğiyle maliktir; yani hiçbir mirasçı tek başına belirli bir mal üzerinde tasarruf edemez. Paylaşım ya mirasçıların anlaşmasıyla ya da anlaşma sağlanamazsa mahkeme kararıyla yapılır.

Anlaşma sağlanamayan durumlarda taşınmazlar için ortaklığın giderilmesi davası açılabilir. Mirasbırakanın sağlığında mirasçılardan mal kaçırma amacıyla yaptığı görünüşte satışlara karşı ise muris muvazaası nedeniyle tapu iptal davası gündeme gelir. Elbirliği mülkiyetinin paylı mülkiyete çevrilmesi de paylaşımdan önce başvurulabilecek bir yoldur.

6. Sıkça Sorulan Sorular

Kardeşlerin mirasta saklı payı var mı?

Hayır, kardeşlerin saklı payı yoktur. Türk Medeni Kanunu'nun 506. maddesi saklı payı yalnızca altsoy, anne-baba ve sağ kalan eş için tanır. Bu nedenle mirasbırakan, vasiyetname ile kardeşlerini mirastan tamamen yoksun bırakabilir; kardeşlerin bu durumda tenkis davası açma imkânı bulunmaz.

Veraset ilamı nereden alınır?

Mirasçılık belgesi, yani veraset ilamı, noterden ya da sulh hukuk mahkemesinden alınabilir. Noter, nüfus kayıtlarına göre düzenleme yapar; yabancılık unsuru bulunan ya da nüfus kayıtlarının yetersiz kaldığı durumlarda ise mahkemeye başvurulması gerekir. Belge, aksi ispat edilinceye kadar geçerlidir.

Mirası reddeden kişinin çocukları mirasçı olur mu?

Evet, yasal mirasçının mirası reddetmesi hâlinde onun payı, mirasbırakandan önce ölmüş gibi kendi altsoyuna geçer. Bu nedenle borca batık bir terekede çocukların da ayrıca reddetmesi gerekebilir. En yakın yasal mirasçıların tamamının reddetmesi hâlinde ise tereke, sulh hukuk mahkemesince iflas hükümlerine göre tasfiye edilir.

7. Sonuç

Miras hukuku, Türk Medeni Kanunu'nun 495 ila 682. maddeleri arasında düzenlenen yasal mirasçılık, saklı pay, ölüme bağlı tasarruflar, mirasın reddi ve paylaşma kuralları çerçevesinde şekillenir.

Mirasın reddi için üç aylık süre ve tenkis ile iptal davalarındaki süreler kısa olduğundan, ölümün ardından tereke durumunun gecikmeden değerlendirilmesi önem arz etmektedir.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayınıza ilişkin hukuki danışmanlık yerine geçmez.