Vergi incelemesi sonunda ceza kesilmesi gündeme geldiyse ya da size cezalı bir ihbarname tebliğ edildiyse, cezanın bir kısmından kurtulmanın yolu vergi uzlaşmasıdır. 2 Ağustos 2024’ten bu yana vergi aslı uzlaşma kapsamından çıkarılmıştır; uzlaşma artık yalnızca vergi ziyaı cezası ile belirli tutarı aşan usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezaları için yapılabilir.
Uzlaşma, 213 sayılı Vergi Usul Kanunu’nun (VUK) ek 1 ilâ ek 12. maddeleri ile Tarhiyat Öncesi ve Tarhiyat Sonrası Uzlaşma Yönetmeliklerinde düzenlenir. Bu yazıda iki uzlaşma türünün farkını, başvuru sürelerini, görüşmenin nasıl yürüdüğünü, uzlaşılamazsa dava süresini ve uzlaşmanın sonuçlarını anlatıyoruz. İhbarnameye karşı diğer yollar için vergi cezasına itiraz yazımıza bakabilirsiniz.
Kısaca
Vergi uzlaşma başvurusu ne zamana kadar yapılır? Tarhiyat sonrası uzlaşmada ihbarnamenin tebliğinden itibaren 30 gün içinde (VUK ek m. 1). Tarhiyat öncesi uzlaşmada inceleme ile ilgili son tutanak düzenlenene kadar.
Vergi aslında uzlaşma yapılabilir mi? Hayır. 7524 sayılı Kanun, 2 Ağustos 2024’ten itibaren vergi aslını hem tarhiyat öncesi hem tarhiyat sonrası uzlaşma kapsamından çıkarmıştır.
Hangi cezalar uzlaşmaya konu olur? Vergi ziyaı cezaları ile 2026 yılı için 40.000 TL’yi aşan usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezaları. Kaçakçılık fiillerine (VUK m. 359) bağlı cezalarda uzlaşma yapılamaz.
Uzlaşırsam dava açabilir miyim? Hayır. Üzerinde uzlaşılan ceza için dava açılamaz ve hiçbir mercie şikâyette bulunulamaz (VUK ek m. 6, ek m. 11).
Vergi uzlaşması nedir?
Vergi uzlaşması, vergi idaresi ile mükellef arasındaki ceza uyuşmazlığının, yargıya gidilmeden karşılıklı görüşmeyle ödenecek ceza tutarı üzerinde anlaşılarak kesin biçimde çözülmesidir. Kanunda tanımı yoktur; tanım Danıştay kararlarından gelir.
Danıştay İçtihatları Birleştirme Kurulu uzlaşmayı, uyuşmazlıkların “tarafların karşılıklı görüşmeleri yolu ile daha başlangıçta, ödenecek olan vergi ve ceza miktarı üzerinde mutabakat sağlanarak ortadan kaldırılması” olarak tanımlamıştır (Danıştay İBK, 23.10.1986, E. 1986/2, K. 1986/2). Vergi Dava Daireleri Kurulu da uzlaşma tutanağını, tutanakta tespit edilen hususlarla sınırlı olarak her iki taraf için bağlayıcı bir sözleşme saymıştır (Danıştay VDDK, 13.06.2003, E. 2002/592, K. 2003/333).
Uzlaşma ile VUK m. 376’daki cezada indirim aynı tarhiyat için birlikte kullanılamaz. Mükellef uzlaşma tutanağını imzalayıncaya kadar uzlaşma talebinden vazgeçtiğini bildirerek indirim hükümlerinin uygulanmasını isteyebilir.
Tarhiyat öncesi ve tarhiyat sonrası uzlaşma farkı
Tarhiyat öncesi uzlaşma, vergi incelemesi sırasında, henüz vergi tarh edilip ceza kesilmeden yapılır; tarhiyat sonrası uzlaşma ise ihbarname tebliğ edildikten sonra yapılır. İki yol birbirinin devamı değildir: tarhiyat öncesi uzlaşmada anlaşamayan mükellef, ceza kesildikten sonra tarhiyat sonrası uzlaşma talep edemez.
Ölçüt | Tarhiyat öncesi uzlaşma | Tarhiyat sonrası uzlaşma |
|---|---|---|
Dayanak | VUK ek m. 11 | VUK ek m. 1 |
Ne zaman? | İncelemenin başından son tutanağa kadar | İhbarname tebliğinden itibaren 30 gün |
Davet hâlinde süre | Davet yazısının tebliğinden itibaren 15 gün | Davet yok, mükellef başvurur |
Başvuru yeri | İncelemeyi yapan ya da bağlı olduğu ekip veya grup başkanlığı | Vergi dairesi ya da komisyon sekretaryası |
Gerekçe | Aranmaz | Yönetmelikte sayılan nedenlerden biri gerekir |
Kapsam | Vergi incelemesine dayanan tarhiyatlar | İkmalen, re’sen ve idarece tarhiyatlar |
Uzlaşılamazsa | Tarhiyat sonrası uzlaşma istenemez | Dava süresi gerekiyorsa 15 gün uzar |
Hangi cezalar uzlaşmaya konu olabilir?
Uzlaşma kapsamındaki cezalar, vergi ziyaı cezaları ile cezayı gerektiren fiil bazında toplam tutarı 2026 yılı için 40.000 TL’yi aşan usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarıdır. Bu tutar her yıl yeniden değerleme oranında artırılır ve ihbarnamenin tebliğ tarihindeki tutar esas alınır.
Kapsamdaki cezalar: Vergi ziyaı cezası; 40.000 TL’yi aşan usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezaları.
Kapsam dışı cezalar: VUK m. 359’daki kaçakçılık fiilleriyle vergi ziyaına sebebiyet verilmesi hâlinde kesilen ceza ile bu fiillere iştirak edenlere kesilen ceza; VUK m. 370/b kapsamında ön tespit yazısı tebliğ edilenlere kesilen ceza.
Vergi aslı: 2 Ağustos 2024’ten itibaren uzlaşma dışındadır; vergi aslı için dava ya da diğer idari yollara başvurulur.
Küçük usulsüzlük cezaları: 40.000 TL’yi aşmayan usulsüzlük ve özel usulsüzlük cezalarında uzlaşma yoktur; bunun yerine VUK m. 376’daki indirim yüzde 50 artırımlı uygulanır.
Vergi aslının uzlaşma dışında kalması yeni bir durum yaratmıştır. Ceza için uzlaşıp vergi aslı için dava açan mükellef davayı kazanırsa, vergi aslına bağlı ceza da dayanaksız kalır ve uzlaşma sonrası ödenen cezanın iadesi istenebilir. Ceza türlerini vergi ziyaı cezası ve usulsüzlük cezası yazılarımızda anlattık.
Tarhiyat öncesi uzlaşma nasıl işler?
Tarhiyat öncesi uzlaşmada mükellef, incelemenin başlangıcından inceleme ile ilgili son tutanağın düzenlenmesine kadar her zaman yazılı olarak uzlaşma talep edebilir. İncelemeyi yapanın uzlaşmaya davet etmesi hâlinde talep, davet yazısının tebliğinden itibaren en geç 15 gün içinde yapılır.
Talep, bizzat ya da noterden alınmış vekâletnameye dayanarak vekil aracılığıyla, incelemeyi yapana veya bağlı olduğu ekip ya da grup başkanlığına yazılı olarak yapılır; elektronik ortamda başvuru da mümkündür. Uzlaşma günü, mükellefe en az 15 gün önce yazıyla bildirilir veya inceleme tutanağına yazılır. İnceleme raporu mükellefe ve komisyona ulaştırılmadan uzlaşma yapılamaz.
Danıştay kararı
Danıştay Üçüncü Dairesi, uzlaşma talebinin şirket temsilcisince imzalanan inceleme tutanağına yazılmasını yazılı başvuru saymış ve mükellefin uzlaşmaya davet edilip edilmediği araştırılmadan verilen kararı bozmuştur. Kararda, “Söz konusu talebin tutanakta yer almasının ilgili mercie yapılmış yazılı başvuru yerine geçeceği” vurgulanmıştır (Danıştay 3. D, 05.11.2015, E. 2013/3593, K. 2015/7809). Uzlaşma talebine rağmen davet yapılmadan gerçekleştirilen tarhiyat bu nedenle hukuka aykırı hâle gelir.
Tarhiyat sonrası uzlaşmaya başvuru
Tarhiyat sonrası uzlaşma talebi, vergi ve ceza ihbarnamesinin tebliğ tarihinden itibaren 30 gün içinde, mükellefin bağlı olduğu vergi dairesine ya da komisyon sekretaryasına dilekçeyle yapılır. Dilekçe taahhütlü postayla da gönderilebilir.
Tarhiyat öncesi uzlaşmadan farklı olarak talep bir gerekçeye dayanmalıdır. Yönetmelikte sayılan gerekçeler şunlardır:
Kanuna yeterince nüfuz edilememesi.
Vergi hatalarının bulunması.
Vergi hataları dışında başka maddi hataların bulunması.
İdarenin düzenleyici işlemleriyle mükellefi yanıltması.
Yargı kararları ile idarenin görüşü arasında fark olması.
İdarenin iki ayrı görüşü arasında farklılık olması.
Uygulamada başvuruların büyük kısmı “kanuna yeterince nüfuz edilememesi” gerekçesine dayanır. Komisyon sekretaryası süre, konu ve gerekçeye göre dilekçeyi değerlendirir; uygun bulursa uzlaşma günü belirler, aksi hâlde başvuruyu reddeder.
Yetkili komisyon, ihbarnamedeki en yüksek ceza tutarına göre belirlenir: vergi dairesi komisyonunun yetkisini aşan talepler defterdarlık ya da vergi dairesi başkanlığı komisyonuna, onu da aşanlar Vergi Daireleri Koordinasyon ve Merkezi Uzlaşma Komisyonuna gider.
Vergi uzlaşma görüşmesi nasıl yürür?
Vergi uzlaşma görüşmesinde komisyon ve mükellef, cezanın ne kadarının ödeneceğini müzakere eder; görüşmede idarenin üstünlüğü ilkesi uygulanmaz. Mükellef görüşmeye avukatıyla katılabilir ya da resmi vekâletnameyle yalnızca avukatını gönderebilir.
Mükellef, bağlı olduğu meslek odasından bir temsilci ve muhasebe meslek odasından bir meslek mensubu da bulundurabilir; ancak bu kişiler tutanağı imzalayamaz. Görüşme belirlenen gün sonuçlanmazsa aynı gün ya da sonradan bildirilecek bir tarihe ertelenebilir.
Uygulamada görüşmeler çoğunlukla komisyonun önceden belirlediği indirim oranları üzerinden yürür. Bu nedenle görüşmeye, tarhiyatın hukuka aykırı yönlerini ve yargı kararlarını gösteren kısa bir not ile gitmek, komisyonun teklifini etkileyebilir.
Görüşmede ulaşılan sonuç tutanağa geçirilir ve komisyon başkan ve üyeleri ile mükellef ya da vekili tarafından imzalanır; bir nüshası mükellefe derhal verilir. Mükellef tutanağı komisyonda tebellüğ etmek istemezse tutanak bilinen adresine posta yoluyla ya da e-tebligatla gönderilir.
Vergi uzlaşmasında anlaşılamazsa dava süresi
Tarhiyat sonrası uzlaşmada uzlaşma sağlanamazsa mükellef, uzlaşmanın vaki olmadığına dair tutanağın tebliğinden sonra dava açabilir. Dava açma süresi bitmiş ya da 15 günden az kalmışsa süre, tutanağın tebliğinden itibaren 15 gün olarak uzar (VUK ek m. 7).
Süre hesabı örneği
Bir ihbarname 3 Şubat 2026’da tebliğ edilmiş, mükellef 20 Şubat’ta uzlaşma talep etmiştir. Normal dava süresi 5 Mart 2026’da dolar. Uzlaşma görüşmesi 10 Mart’ta yapılmış, uzlaşılamamış ve tutanak aynı gün tebliğ edilmiştir. Dava süresi dolmuş olduğundan mükellef, tutanağın tebliğini izleyen günden itibaren 15 gün içinde, en geç 25 Mart 2026’da dava açmalıdır. Uzlaşma tutanağı 10 Mart yerine 25 Şubat’ta tebliğ edilseydi, kalan süre 15 günden az olduğundan süre yine tutanağın tebliğinden itibaren 15 güne tamamlanırdı.
Ek süre her ceza için geçerli değil. 15 günlük ek süre yalnızca uzlaşmaya konu olabilen cezalar için işler. Kaçakçılık cezası gibi uzlaşma kapsamı dışındaki bir ceza için uzlaşmaya başvurulup reddedilmişse 30 günlük asıl dava süresi uzamaz.
Komisyonun son teklifi tutanağa yazılır. Mükellef, dava açma süresinin son günü mesai bitimine kadar bu teklifi kabul ettiğini dilekçeyle vergi dairesine bildirirse, bu tarih itibarıyla uzlaşma vaki olmuş sayılır. Uzlaşma talebinden önce aynı ceza için dava açılmışsa dava, uzlaşma sonuçlanıncaya kadar incelenmez.
Vergi uzlaşmasının sonuçları ve ödeme
Uzlaşma sağlanırsa tutanak kesindir ve vergi dairesince derhal yerine getirilir; üzerinde uzlaşılan ceza için dava açılamaz. Tutanak cezaların ödeme zamanından önce tebliğ edilmişse kanuni ödeme zamanında, ödeme zamanı geçtikten sonra tebliğ edilmişse tebliğden itibaren 1 ay içinde ödeme yapılır.
Uzlaşılan tutar süresinde ödenmezse uzlaşma bozulmaz ve borç uzlaşmadan önceki tutara geri dönmez. Danıştay Yedinci Dairesi, bu durumda tutanaktaki miktarlar üzerinden cebren tahsil yoluna gidilmesi gerektiğine hükmetmiştir (Danıştay 7. D, 01.11.2021, E. 2018/3881, K. 2021/4350). Ödenmeyen tutar için ödeme emri düzenlenir; ödeme güçlüğü varsa vergi borcu taksitlendirme yoluna başvurulabilir.
Sık yapılan hatalar
Vergi aslı için de uzlaşma yapılabileceğini düşünerek vergi aslına karşı dava süresini kaçırmak.
Tarhiyat öncesi uzlaşmada anlaşamayıp, ceza kesildikten sonra yeniden uzlaşma istemek.
Kaçakçılık cezası için uzlaşmaya başvurup 15 günlük ek dava süresine güvenmek.
Tarhiyat sonrası uzlaşma dilekçesini gerekçesiz vermek.
Uzlaşma ile cezada indirimi aynı tarhiyat için birlikte istemek.
Komisyonun son teklifini kabul etmek için dava süresinin son gününü kaçırmak.
