Rekabet yasağı sözleşmesi, bir kişinin sözleşme ilişkisi sırasında veya sona erdikten sonra belirli bir süre, yer ve iş alanında karşı tarafla rekabet etmemeyi üstlendiği sözleşmedir. Çalışanlar için iş sözleşmesi sona erdikten sonra uygulanacak yasak, Türk Borçlar Kanunu'nun 444 ila 447. maddelerine tabidir; yazılı yapılması gerekir ve süresi özel durumlar dışında 2 yılı aşamaz.

Şirketler, müşteri ilişkilerini ve ticari bilgilerini korumak için çalışanlar, ortaklar, acenteler ve satıcılarla bu tür sözleşmeler yapar. Rekabet yasağı sözleşmesi ise kişinin ekonomik özgürlüğünü sınırladığı için kanunda sıkı şartlara bağlanmıştır.

Bu yazıda çalışanlar için geçerlilik şartları, süre ve yer sınırları, cezai şart, yasağın sona ermesi, acente ve bayilerde rekabet yasağı ile şirket ortakları ve yöneticilerin durumu ayrıntılı olarak ele alınacaktır.

1. Çalışanlar İçin Rekabet Yasağı Ne Zaman Geçerlidir?

İşçinin iş sözleşmesi sona erdikten sonra işverenle rekabet etmemesine ilişkin anlaşma, kanunda sayılan şartların birlikte bulunması hâlinde geçerlidir. Bu şartlardan biri eksikse yasak işçiyi bağlamaz.

Geçerlilik şartları şunlardır:

  • sözleşmenin yazılı olarak yapılması,

  • işçinin ayırt etme gücüne sahip olması,

  • iş ilişkisinin işçiye müşteri çevresi veya üretim sırları ya da işverenin yaptığı işler hakkında bilgi edinme imkânı vermesi,

  • bu bilgilerin kullanılmasının işverenin önemli bir zararına sebep olabilecek nitelikte olması.

Müşteri çevresine veya önemli bilgilere erişimi bulunmayan çalışanlar için yapılan rekabet yasağı geçersiz sayılabilir. Bu nedenle yasağın yalnızca bu tür bilgilere erişen pozisyonlar için öngörülmesi önem taşımaktadır.

2. Rekabet Yasağının Süresi ve Kapsamı Ne Olmalıdır?

Rekabet yasağı, işçinin ekonomik geleceğini hakkaniyete aykırı olarak tehlikeye düşürecek biçimde yer, zaman ve iş türü bakımından sınırsız olamaz. Yasağın süresi, özel durumlar dışında 2 yılı aşamaz.

Sınır

Açıklama

Süre

Özel durumlar dışında en fazla 2 yıl

Yer

İşverenin fiilen faaliyet gösterdiği bölgeyle sınırlı

İş türü

İşverenin faaliyet alanıyla sınırlı

Hâkim, aşırı nitelikteki rekabet yasağını bütün durumu serbestçe değerlendirerek ve işverenin üstlenmiş olabileceği karşı edimi de hakkaniyete uygun olarak göz önünde tutarak kapsamı veya süresi bakımından sınırlayabilir. Bu nedenle yasağın en baştan makul sınırlar içinde düzenlenmesi, mahkemece daraltılma riskini azaltır.

3. Rekabet Yasağında Cezai Şart Nasıl Uygulanır?

Rekabet yasağının ihlali için cezai şart kararlaştırılmışsa, aksi sözleşmede öngörülmedikçe işçi cezai şartı ödeyerek yasağa uyma borcundan kurtulabilir. Ancak işçi, cezai şartı aşan zararı da gidermekle yükümlüdür.

İşveren, sözleşmede açıkça öngörülmüşse cezai şartın yanında aykırılığın ortadan kaldırılmasını da isteyebilir. Bu imkân için işverenin zedelenen menfaatinin önemi ile işçinin davranışının bunu haklı kılması gerekir.

Hâkim, aşırı gördüğü cezai şartı indirebilir. Örneğin aylık net ücreti 60.000 TL olan bir çalışan için 24 aylık ücret tutarında, yani 60.000 × 24 = 1.440.000 TL cezai şart öngörülmesi, somut olayın özelliklerine göre aşırı bulunarak indirilebilir.

4. Rekabet Yasağı Hangi Hallerde Sona Erer?

İşverenin rekabet yasağının sürdürülmesinde gerçek bir yararının bulunmadığı belirlenirse yasak sona erer. Yasak, işverenin iş sözleşmesini haklı bir sebep olmaksızın feshetmesi veya işçinin işverene yüklenebilen haklı bir sebeple sözleşmeyi feshetmesi hâlinde de sona erer.

Bu kural, işverenin kendi kusuruyla sona erdirdiği iş ilişkisinde işçiyi ayrıca rekabet yasağıyla bağlamasını önler. Bu nedenle işten çıkarma kararının gerekçesi, rekabet yasağının geçerliliği bakımından da değerlendirilmelidir.

5. Acente ve Bayilerde Rekabet Yasağı

Acente sözleşmesinin sona ermesinden sonra acentenin faaliyetlerini sınırlayan rekabet yasağı, yazılı yapılmalı ve sözleşmenin sona ermesinden itibaren 2 yılı aşmamalıdır. Yasak, acenteye bırakılan bölge veya müşteri çevresiyle sınırlıdır.

Bayilik, distribütörlük ve franchise gibi dikey ilişkilerde ise rekabet yasağı rekabet hukuku kurallarına tabidir ve sözleşme süresince kural olarak 5 yılı aşmamalıdır. Bu ilişkilerdeki kurallar bayilik sözleşmesi yazısında açıklanmıştır.

6. Şirket Ortakları ve Yöneticiler Rekabet Yasağına Tabi midir?

Anonim şirkette yönetim kurulu üyeleri, genel kuruldan izin almadan şirketin faaliyet konusuna giren ticari bir işi kendi veya başkası hesabına yapamaz. Bu yasak TTK 396 rekabet yasağı yazısında ayrıntılı olarak açıklanmıştır.

Limited şirkette müdürler de benzer bir rekabet yasağına tabidir. Pay sahipleri ise kural olarak kanundan doğan bir rekabet yasağıyla bağlı değildir; ortaklar arasında rekabet yasağı ancak pay sahipleri sözleşmesi ile kararlaştırılabilir.

7. Şirket Satışında Satıcıya Rekabet Yasağı Getirilebilir mi?

Evet, şirket veya işletme satışlarında satıcının belirli bir süre aynı alanda faaliyet göstermemesi kararlaştırılabilir. Bu tür yasaklar, devredilen işletmenin değerinin korunması amacıyla kabul edilir.

Ancak yasağın süresi, coğrafi kapsamı ve konusu, devredilen işletmenin korunması için gerekli olanla sınırlı tutulmalıdır. Aksi hâlde yasak rekabet hukuku bakımından sorun doğurabilir ve geçerliliği tartışmalı hâle gelir.

8. Sıkça Sorulan Sorular

Rekabet yasağı sözleşmesi ücret karşılığı mı yapılmalıdır?

Türk hukukunda çalışana rekabet yasağı karşılığında ayrıca ödeme yapılması geçerlilik şartı değildir. Ancak hâkim, aşırı nitelikteki yasağı sınırlarken işverenin üstlendiği karşı edimi de dikkate alır. Bu nedenle yasak süresince çalışana ödeme yapılması, yasağın daha geniş kapsamda geçerli kabul edilmesine katkı sağlayabilir.

İstifa eden çalışan rekabet yasağına uymak zorunda mı?

İstifa eden çalışan, geçerli bir rekabet yasağı varsa kural olarak bu yasağa uymak zorundadır. Ancak çalışan, işverene yüklenebilen haklı bir sebeple sözleşmeyi feshetmişse rekabet yasağı kendiliğinden sona erer ve çalışan rakip işletmede çalışabilir. Örneğin ücretlerin ödenmemesi nedeniyle haklı fesih yapan çalışan, rekabet yasağıyla bağlı kalmaz.

Rekabet yasağı iş sözleşmesinin içinde yer alabilir mi?

Evet, rekabet yasağı ayrı bir sözleşme olarak yapılabileceği gibi iş sözleşmesinin bir maddesi olarak da düzenlenebilir. Önemli olan, yasağın yazılı olması ve süre, yer ile iş türü bakımından sınırlarının açıkça belirtilmesidir. Genel ve belirsiz ifadelerle yazılan yasak hükümleri uygulamada daraltılabilir veya geçersiz sayılabilir.

Rekabet yasağı ihlali nasıl ispat edilir?

Rekabet yasağının ihlali, eski çalışanın yeni işvereninin faaliyet alanını, görev tanımını ve eski işverenin müşterileriyle kurduğu ilişkileri gösteren belgelerle ispat edilir. Ticaret sicili kayıtları, sosyal medya profilleri ve müşterilerden alınan bilgiler bu ispatta kullanılabilir. Tanık beyanları da delil olarak değerlendirilebilir.

Kamu kurumunda çalışan için rekabet yasağı geçerli mi?

Türk Borçlar Kanunu'ndaki rekabet yasağı hükümleri, iş sözleşmesine dayanan çalışma ilişkilerinde uygulanır. Kamu görevlileri bakımından ise ayrıca kendi statü mevzuatlarındaki kurallar uygulanır. Kamu kurumunda iş sözleşmesiyle çalışanlar için rekabet yasağının geçerliliği, kanundaki şartlar, görevin niteliği ve erişilen bilgilerin önemi dikkate alınarak ayrıca değerlendirilir.

9. Sonuç

Çalışanlar için rekabet yasağı Türk Borçlar Kanunu'nun 444 ila 447. maddelerinde düzenlenmiştir; yazılı yapılması gerekir ve süresi özel durumlar dışında 2 yılı aşamaz. Acentelerde yasak Türk Ticaret Kanunu'nun 123. maddesi uyarınca 2 yılla sınırlıdır; bayilik ve franchise gibi dikey ilişkilerde ise rekabet hukuku kuralları uygulanır.

Aşırı geniş düzenlenen bir rekabet yasağı mahkemece daraltılabilir veya geçersiz sayılabilir; bu durum işverenin korumak istediği menfaati güvencesiz bırakır. Bu nedenle yasağın süre, yer ve iş türü bakımından makul sınırlar içinde düzenlenmesi önem taşımaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayınıza ilişkin hukuki danışmanlık yerine geçmez.