Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari davalarda dava açmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur. Bu yazıda dava şartı arabuluculuğun kapsamı, süreç, süreler, toplantıya katılmamanın sonuçları, 2026 ücret tarifesi ve anlaşma belgesinin etkisi ele alınmaktadır.
Ticari davalarda arabuluculuk, Türk Ticaret Kanunu'nun 5/A maddesi uyarınca konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat taleplerinde dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmasının zorunlu olmasıdır. Arabulucuya başvurmadan açılan dava, dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedilir; 2026 itibarıyla bu zorunluluk devam etmektedir.
Ticari uyuşmazlıkların önemli bir kısmı fatura, cari hesap, çek ve sözleşme alacaklarından doğar ve bu taleplerin çoğu para alacağı niteliğindedir. Ticari davalarda arabuluculuk bu nedenle şirketlerin alacak tahsilinde karşılaştığı ilk usul aşamasıdır.
Bu yazıda dava şartı arabuluculuğun kapsamı, sürecin işleyişi, süreler, toplantıya katılmamanın sonuçları, 2026 ücret tarifesi ve anlaşma belgesinin etkisi ayrıntılı olarak ele alınacaktır.
1. Hangi Ticari Davalarda Arabuluculuk Zorunludur?
Arabuluculuk, ticari dava niteliğindeki ve konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat taleplerinde dava şartıdır. Uyuşmazlığın tarafların üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği bir konuya ilişkin olması da gerekir.
Dava şartı arabuluculuğun kapsamına giren ve girmeyen başlıca talepler şu şekilde sıralanabilir:
Talep | Arabuluculuk dava şartı mı? |
|---|---|
Fatura veya cari hesap alacağı | Evet |
Sözleşmeye aykırılık nedeniyle tazminat | Evet |
Şirketten ayrılma akçesi veya kâr payı alacağı | Somut olaya göre değerlendirilir |
Genel kurul kararının iptali | Hayır, para alacağı değildir |
Marka hakkına tecavüzün tespiti ve men'i | Hayır, para alacağı değildir |
Aynı davada hem para alacağı hem de başka talepler bulunuyorsa, para alacağı yönünden arabuluculuk şartının yerine getirilmesi gerekir. Bu nedenle dava dilekçesi hazırlanmadan önce taleplerin niteliğinin ayrı ayrı değerlendirilmesi önem taşımaktadır.
2. Arabuluculuk Süreci Nasıl İşler?
Başvuru, karşı tarafın veya başvurucunun yerleşim yerindeki ya da davaya bakmakla yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır. Büro, listeden bir arabulucu görevlendirir; taraflar aralarında anlaşarak arabulucu da seçebilir.
arabuluculuk bürosuna başvurunun yapılması,
arabulucunun görevlendirilmesi ve taraflara bildirim yapılması,
toplantıların yapılması ve tarafların görüşlerinin alınması,
anlaşma veya anlaşmama son tutanağının düzenlenmesi.
Anlaşmama tutanağının aslı veya arabulucu tarafından onaylanmış örneği dava dilekçesine eklenir. Bu belge eklenmeden açılan dava için mahkeme, eksikliğin tamamlanması için kesin süre verir ve süresinde tamamlanmazsa davayı reddeder.
3. Arabuluculuk Ne Kadar Sürer?
Ticari uyuşmazlıklarda arabulucu, görevlendirmeden itibaren 6 hafta içinde süreci sonuçlandırır; zorunlu hâllerde bu süre en fazla 2 hafta uzatılabilir. Süre içinde anlaşma sağlanamazsa son tutanak düzenlenir.
Arabulucuya başvuru tarihi ile son tutanağın düzenlendiği tarih arasında zamanaşımı ve hak düşürücü süreler işlemez. Bu kural, alacağın zamanaşımına uğramak üzere olduğu durumlarda arabulucuya hızlı başvurulmasını gerekli kılar.
4. İlk Toplantıya Katılmamanın Sonucu Nedir?
Taraflardan biri geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmazsa ve bu nedenle süreç sona ererse, davada haklı çıksa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulabilir. Ayrıca bu taraf lehine vekâlet ücretine hükmedilmez.
Bu sonuç, arabuluculuğun ciddiye alınmasını sağlamak amacıyla öngörülmüştür. Bu nedenle davetiyeyi alan şirketlerin, uyuşmazlıkta haklı olduklarını düşünseler bile toplantıya katılması veya mazeretini bildirmesi önem taşımaktadır.
5. 2026 Arabuluculuk Ücreti Ne Kadardır?
Arabuluculuk ücreti, 26 Aralık 2025 tarihli ve 33119 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan 2026 Yılı Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi'ne göre belirlenir. Ücret, tarafların anlaşıp anlaşmamasına göre farklı hesaplanır.
Anlaşma sağlanamazsa, iki taraflı ticari uyuşmazlıklarda saatlik ücret 3.000 TL'dir ve ilk iki saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır. Anlaşma sağlanması hâlinde ise ücret anlaşma bedeli üzerinden kademeli oranlarla hesaplanır ve ticari uyuşmazlıklarda 13.000 TL'den az olamaz.
5.1. Hesap Örneği
500.000 TL'lik bir alacak için tarafların 400.000 TL üzerinden anlaştığı varsayılsın. İlk 600.000 TL için oran %6 olduğundan ücret 400.000 × %6 = 24.000 TL olarak hesaplanır ve bu tutar asgari ücretin üzerinde kaldığı için uygulanır.
Aksi kararlaştırılmadıkça ücret taraflarca eşit olarak ödenir. Bu durumda her bir taraf 24.000 ÷ 2 = 12.000 TL öder.
6. Anlaşma Belgesinin Hukuki Etkisi Nedir?
Arabuluculuk sonunda anlaşma sağlanırsa, taraflar ve avukatları ile arabulucunun imzaladığı anlaşma belgesi ilam niteliğinde belge sayılır. Bu belgeye dayanılarak ayrıca dava açılmadan icra takibi başlatılabilir.
Anlaşma belgesinde kararlaştırılan hususlar hakkında taraflar daha sonra dava açamaz. Bu nedenle anlaşma metninde ödeme tarihleri, temerrüt hâli ve masrafların açıkça düzenlenmesi önem taşımaktadır.
7. Arabuluculuk ve İhtiyati Haciz
Arabuluculuk süreci, alacaklının ihtiyati haciz talep etmesine engel değildir. İhtiyati haciz alınmışsa, kanunda öngörülen dava açma süresi arabuluculuk aşamasında işlemez.
İhtiyati haczin şartları ve süreleri ihtiyati haciz nedir yazısında açıklanmıştır. Fatura alacaklarında ise faturaya itiraz edilip edilmediği uyuşmazlığın seyrini etkiler; bu konu faturaya itiraz süresi yazısında ele alınmıştır.
8. Arabuluculuk Toplantısına Nasıl Hazırlanılır?
Arabuluculuk toplantısına hazırlıklı katılmak, uyuşmazlığın dava açılmadan çözülme ihtimalini artırır. Hazırlık, alacağın dayanağını gösteren belgelerin ve tarafın kabul edebileceği çözüm seçeneklerinin önceden belirlenmesini içerir.
Toplantıya fatura, sözleşme, yazışma ve cari hesap dökümü gibi belgelerle katılınmalıdır. Şirket adına katılacak kişinin anlaşma yapma yetkisine sahip olması da toplantının sonuç vermesi bakımından önem taşımaktadır.
9. Sıkça Sorulan Sorular
İtirazın iptali davası için arabuluculuk gerekir mi?
İcra takibine itiraz edilmesi üzerine açılacak itirazın iptali davası, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari bir alacağa ilişkinse dava şartı arabuluculuk kapsamındadır. Bu nedenle davadan önce arabulucuya başvurulması gerekir. Arabuluculuk süreci, itirazın iptali davası için öngörülen bir yıllık sürenin hesaplanmasında da dikkate alınır.
Arabuluculuğa avukatla katılmak zorunlu mu?
Hayır, taraflar arabuluculuk toplantılarına bizzat veya avukatları aracılığıyla katılabilir; avukatla katılım zorunlu değildir. Şirketler, toplantılara yetkili temsilcileri veya yetki belgesi verilen çalışanları aracılığıyla da katılabilir. Ancak anlaşma belgesinin icra edilebilirliği bakımından avukatların imzası bazı sonuçlar doğurabileceğinden bu husus ayrıca değerlendirilmelidir.
Karşı taraf arabuluculuğa gelmezse ne olur?
Karşı taraf geçerli bir mazeret göstermeden ilk toplantıya katılmazsa arabulucu süreci sona erdirir ve durumu tutanağa geçirir. Bu tutanakla dava açılabilir ve toplantıya katılmayan taraf davada haklı çıksa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulabilir. Ayrıca bu taraf lehine vekâlet ücretine hükmedilmez.
Yabancı şirketle uyuşmazlıkta arabuluculuk zorunlu mu?
Uyuşmazlık Türk mahkemelerinde görülecek ve dava şartı arabuluculuğun kapsamına giren bir ticari para alacağına ilişkinse, karşı tarafın yabancı şirket olması zorunluluğu kaldırmaz. Ancak taraflar arasında geçerli bir tahkim şartı bulunuyorsa uyuşmazlık tahkim yoluyla çözülür. Bu nedenle sözleşmedeki uyuşmazlık çözüm hükmünün önce incelenmesi gerekir.
Arabuluculukta anlaşılamazsa ücreti kim öder?
Anlaşma sağlanamazsa arabuluculuk ücretinin ilk iki saatlik kısmı Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır. İki saati aşan süre için ücret, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit olarak ödenir. Bakanlıkça ödenen tutar ise daha sonra açılacak davada yargılama giderlerinden sayılır ve haksız çıkan taraftan tahsil edilir.
10. Sonuç
Ticari davalarda arabuluculuk Türk Ticaret Kanunu'nun 5/A maddesi ve 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun 18/A maddesinde düzenlenmiştir; konusu para olan ticari taleplerde dava şartıdır. Süreç 6 hafta içinde tamamlanır ve zorunlu hâllerde 2 hafta uzatılabilir.
İlk toplantıya mazeretsiz katılmamak, davayı kazansa bile yargılama giderlerinin tamamına katlanma sonucunu doğurabilir. Bu nedenle arabuluculuk davetinin dava sürecinin ilk aşaması olarak değerlendirilmesi önem taşımaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayınıza ilişkin hukuki danışmanlık yerine geçmez.
Yorumlar
Yorum Bırak