Anonim şirketlerde hisse devri, payın türüne göre farklı usulle yapılır. Hamiline yazılı pay senedi zilyetliğin devriyle, nama yazılı pay senedi ciro ve teslimle devredilir. Senede bağlanmamış paylar ise yazılı alacağın temliki yoluyla devredilir; esas sözleşmede kısıtlama varsa şirketin onayı da gerekir.
Pay devri, sermaye şirketlerinde ortaklık yapısının değişmesinin en yaygın yoludur. Anonim şirketlerde hisse devri limited şirkete göre daha esnek olsa da onay kaydı, pay defteri ve vergi bildirimleri atlandığında devralan kişi şirkete karşı pay sahibi sayılmayabilir.
Bu yazıda anonim şirkette pay türlerine göre devir usulü, bağlam kısıtlamaları, şirketin onay vermeme sebepleri, pay defteri kaydı ve devrin maliyeti ayrıntılı olarak ele alınacaktır.
1. Anonim Şirkette Pay Nasıl Devredilir?
Anonim şirkette payın devri, payın senede bağlanıp bağlanmadığına ve hamiline ya da nama yazılı olmasına göre belirlenir. Senet basılmamışsa devir, Türk Borçlar Kanunu'ndaki alacağın temliki hükümlerine göre yazılı şekilde yapılır.
Pay türü | Devir usulü | Şirkete karşı hüküm |
|---|---|---|
Hamiline yazılı pay senedi | Senedin zilyetliğinin devri | Merkezi Kayıt Kuruluşu bildirimi yapılmalıdır |
Nama yazılı pay senedi (bağlamsız) | Ciro ve senedin teslimi | Pay defterine kayıt |
Nama yazılı pay senedi (bağlamlı) | Ciro, teslim ve şirketin onayı | Onay ve pay defterine kayıt |
Senede bağlanmamış pay | Yazılı temlik sözleşmesi | Şirkete bildirim ve pay defterine kayıt |
Pay senedinin basılması ve türleri pay senedi nedir yazısında açıklanmıştır. Bu nedenle devir öncesinde payın hangi türde olduğunun pay defteri ve esas sözleşmeden tespit edilmesi önem taşımaktadır.
2. Hamiline Yazılı Payın Devri Nasıl Yapılır?
Hamiline yazılı pay senedi, senedin zilyetliğinin devralana geçirilmesiyle devredilir. Ancak devralanın pay sahipliği haklarını şirkete karşı kullanabilmesi için Merkezi Kayıt Kuruluşu'na bildirim yapılması gerekir.
Türk Ticaret Kanunu'nun 489. maddesi uyarınca hamiline yazılı pay senedinin zilyetliğinin devrinde, devralanın kimliği ve devralınan paylar Merkezi Kayıt Kuruluşu'na bildirilir. Bildirim yapılmadan pay sahipliğinden doğan haklar kullanılamaz.
3. Nama Yazılı Paylarda Bağlam Nedir?
Bağlam, nama yazılı payların devrinin şirketin onayına bağlanmasıdır. Esas sözleşmede öngörülmedikçe nama yazılı paylar serbestçe devredilebilir; bağlam ancak esas sözleşmeyle getirilebilir.
3.1. Şirket Hangi Sebeplerle Onay Vermeyebilir?
Borsada işlem görmeyen nama yazılı paylarda şirket, onay vermemek için kanunda sayılan sebeplere dayanabilir. Buna göre şirket;
esas sözleşmede öngörülen ve şirketin işletme konusu ile ekonomik bağımsızlığı bakımından haklı sayılan önemli bir sebebe dayanarak,
payları devredenin hesabına, devir anındaki gerçek değeriyle devralmayı önererek,
devralanın payları kendi adına ve hesabına edindiğini açıkça beyan etmemesi hâlinde,
gibi durumlarda onay vermeyi reddedebilir. Ret sebeplerinin bu sınırlı çerçevede kalması, devir hakkının ölçüsüz biçimde engellenmesini önler.
3.2. Onay İstemine Cevap Verilmezse Ne Olur?
Şirket onay istemini 3 ay içinde reddetmezse onay verilmiş sayılır. Bu kural Türk Ticaret Kanunu'nun 494. maddesinin üçüncü fıkrasında düzenlenmiştir.
Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 03.02.2025 tarihli, 2024/1865 Esas ve 2025/478 Karar sayılı kararı da üç aylık süre ve ret gerekçesinin değerlendirilmesine ilişkindir. Bu nedenle onay isteminin tarihinin ispatlanabilir bir yolla, örneğin noter aracılığıyla yapılması önem taşımaktadır.
4. Pay Defterine Kayıt Neden Gereklidir?
Pay defteri kaydı, nama yazılı payın devralanının şirkete karşı pay sahibi sayılmasını sağlar. Pay defterine kaydedilmeyen kişi, şirket nezdinde genel kurula katılma ve oy hakkı gibi hakları kullanamaz.
Yönetim kurulu, onay verilen devirleri pay defterine işler; onay gerekmeyen devirlerde ise devralanın başvurusu üzerine kayıt yapılır. Pay defterinin tutulma usulü pay defteri nasıl tutulur yazısında ayrıntılı olarak ele alınmıştır.
5. Hisse Devrinde Hangi Belgeler Hazırlanır?
Pay devrinin sorunsuz tamamlanması için devir işlemini ve şirket içi kaydı gösteren belgelerin birlikte hazırlanması gerekir. Belgelerin eksik olması, ileride devralanın pay sahipliğini ispatını zorlaştırır.
Uygulamada hazırlanan başlıca belgeler şunlardır:
pay devir sözleşmesi veya temlikname,
cirolu pay senedi ya da ilmühaber,
bağlamlı paylarda yönetim kurulunun onay kararı,
pay defterine yapılan kayıt,
hamiline paylarda Merkezi Kayıt Kuruluşu bildirim kaydı.
Anonim şirkette pay devri kural olarak ticaret siciline tescil edilmez. Ancak tek pay sahipli şirkete dönüşme veya tek pay sahipliğinin sona ermesi gibi durumlarda sicile bildirim yapılması gerekir.
6. Hisse Devrinin Vergi ve Harç Boyutu
Pay devri kâğıtları, Harçlar Kanunu ve Damga Vergisi Kanunu uyarınca harç ve damga vergisinden muaftır. Buna karşılık devirden doğan kazanç, gelir veya kurumlar vergisi bakımından ayrıca değerlendirilir.
Gerçek kişinin anonim şirket payını, pay senedi basılmış ve 2 yıldan fazla elde tutulmuşsa satması hâlinde kazanç vergiden istisnadır. Ayrıntılı vergi kuralları hisse devrinde vergi yazısında açıklanmıştır.
7. Hisse Devir Sözleşmesinde Nelere Dikkat Edilir?
Pay devir sözleşmesi, devrin konusunu ve bedelini belirlemenin yanında devralanı şirketin geçmiş yükümlülüklerine karşı da korumalıdır. Özellikle tüm payların devredildiği işlemlerde devralan, şirketin gizli borçlarıyla karşılaşma riskini taşır.
Uygulamada sözleşmeye eklenen başlıca hükümler şunlardır:
şirketin vergi, SGK ve ticari borçlarına ilişkin beyan ve tekeffüller,
bedelin ödeme takvimi ve gerekirse emanet hesabı kullanımı,
devir öncesi döneme ait borçlar için tazmin yükümlülüğü,
bağlamlı paylarda onayın alınamaması hâlinde sözleşmenin akıbeti.
Bu hükümler devrin şirkete karşı geçerliliğini etkilemez; ancak taraflar arasındaki risk dağılımını belirler. Bu nedenle devir öncesinde şirketin mali ve hukuki durumunun incelenmesi önem taşımaktadır.
