Pay Senedi Nedir? Nama ve Hamiline Pay Senedi, Bastırma ve MKK Bildirimi

Pay senedi nedir sorusunun cevabı şudur: pay senedi, anonim şirketteki ortaklık payını temsil eden ve pay sahipliği haklarını senede bağlayarak payın devrini kolaylaştıran kıymetli evraktır. Ancak her anonim şirket pay senedi bastırmak zorunda değildir; zorunluluk esas olarak hamiline yazılı paylar için öngörülmüştür.

Pay senedinin bastırılıp bastırılmadığı, payın nasıl devredileceğini ve devrin vergi sonuçlarını doğrudan etkiler. Pay senedi türünün yanlış seçilmesi veya hamiline senetlerin Merkezi Kayıt Kuruluşuna bildirilmemesi, pay sahiplik haklarının kullanılamaması ve idari para cezası gibi sonuçlar doğurabilir.

Bu yazıda pay senedinin tanımı, türleri, bastırma zorunluluğu ve süresi, ilmühaber, MKK bildirimi ve yükümlülüklere uyulmamasının sonuçları ayrıntılı olarak ele alınacaktır.

1. Pay Senedi Nedir?

Pay senedi, anonim şirketin esas sermayesinin bir bölümünü temsil eden ve pay sahipliğinden doğan hakları içeren kıymetli evraktır. Senedi elinde bulunduran kişi, senedin türüne göre belirlenen şartlarla pay sahipliği haklarını kullanır.

Pay senedi yalnızca anonim şirketlerde ve sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerde çıkarılabilir. Limited şirkette ise esas sermaye payı için çıkarılan senet yalnızca ispat aracıdır ve kıymetli evrak niteliği taşımaz.

Payların itibari değeri en az bir kuruştur ve senet üzerinde şirketin unvanı, payın türü, itibari değeri ve sayısı yer alır. Anonim şirketin genel özellikleri anonim şirket nasıl kurulur yazısında açıklanmıştır.

2. Nama ve Hamiline Pay Senedi Arasındaki Fark Nedir?

Nama yazılı pay senedi, pay sahibinin adını taşır ve ciro ile teslim yoluyla devredilir; hamiline yazılı pay senedi ise sahibinin adını taşımaz ve teslimle devredilir. Hamiline paylarda devrin şirkete karşı hüküm doğurması için Merkezi Kayıt Kuruluşuna bildirim gerekir.

İki tür arasındaki farklar aşağıdaki tabloda gösterilmiştir:

Nama yazılı payların devrinin sınırlandırıldığı şirketlerde devir için yönetim kurulunun onayı aranır. Bu nedenle pay türü seçilirken ortaklar arasındaki ilişkinin ne kadar kapalı tutulmak istendiği değerlendirilmelidir.

3. Pay Senedi Bastırmak Zorunlu mu?

Paylar hamiline yazılı ise pay senedi bastırmak zorunludur: yönetim kurulu, pay bedelinin tamamen ödenmesinden itibaren üç ay içinde pay senetlerini bastırıp pay sahiplerine dağıtır. Nama yazılı paylar için kanunda belirli bir süre öngörülmemiştir.

Buna göre pay senedi bastırma süreci şu adımlardan oluşur;

1. pay bedellerinin tamamının ödendiğinin tespit edilmesi,

2. yönetim kurulunun pay senetlerinin bastırılmasına karar vermesi,

3. senetlerin şirket unvanı, pay türü, itibari değer ve seri numarası gösterilerek hazırlanması,

4. hamiline senetlerin bastırıldığının Merkezi Kayıt Kuruluşuna bildirilmesi,

5. senetlerin pay sahiplerine teslim edilmesi ve teslimin kayıt altına alınması,

gibi aşamalarla senetler dağıtılır. Hamiline senetler, MKK'ya bildirim yapılmadan pay sahiplerine dağıtılamaz.

Pay senedinin bastırılmış olması, payın satışından doğan kazancın vergilendirilmesi bakımından da önem taşır. Bu fark limited şirket mi anonim şirket mi yazısında açıklanmıştır.

4. İlmühaber Nedir?

İlmühaber, pay senedi bastırılıncaya kadar pay sahibine verilen ve pay sahipliğini gösteren geçici belgedir. İlmühaberlere, kıyas yoluyla nama yazılı pay senetlerine ilişkin hükümler uygulanır.

İlmühaber her zaman nama yazılı olarak düzenlenir. Bu nedenle ilmühaberin devri de ciro ve teslimle yapılır ve devralanın pay defterine kaydedilmesi gerekir.

Uygulamada pay bedelleri henüz tamamen ödenmemiş şirketlerde senet yerine ilmühaber kullanılır. Dolayısıyla ilmühaberin, pay senedi bastırılıncaya kadar geçerli bir ara çözüm olduğu dikkate alınmalıdır.

5. Hamiline Pay Senetlerinde MKK Bildirimi Nasıl Yapılır?

7262 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikten sonra, hamiline pay senedi sahiplerinin pay sahipliği haklarını şirkete ve üçüncü kişilere karşı ileri sürebilmesi, Merkezi Kayıt Kuruluşuna bildirim yapılmasına bağlanmıştır. Hak, bildirimin yapıldığı tarihten itibaren kullanılabilir.

Hamiline senet basan şirket, bastırma işlemini MKK'ya bildirmek zorundadır ve bu bildirimi yapmayan şirketler için 20.000 TL idari para cezası öngörülmüştür. Hamiline payların devrinde de devralanın kimliği MKK'ya bildirilir; bildirim yapılmadıkça devralan paya bağlı hakları kullanamaz.

Anayasa Mahkemesi, devir bildirimine ilişkin yükümlülük için öngörülen 5.000 TL idari para cezasını, bildirim süresi kanunda belirlenmediği gerekçesiyle iptal etmiştir. Buna karşılık bildirim yükümlülüğünün kendisi ve bildirim yapılmadan hakların kullanılamaması kuralı yürürlüktedir; pay sahiplerinin kaydı ayrıca pay defteri nasıl tutulur yazısında ele alınmıştır.

6. Pay Senedinde Hangi Bilgiler Bulunmalıdır?

Pay senedi, şirketin unvanını, esas sermayesini, payın türünü, itibari değerini ve senedin temsil ettiği pay sayısını göstermelidir. Senet, şirketi temsile yetkili kişilerce imzalanır.

Uygulamada pay senedinde yer alan başlıca bilgiler şunlardır:

• şirketin ticaret unvanı, merkezi ve ticaret sicili numarası,

• esas sermaye tutarı veya kayıtlı sermaye sisteminde çıkarılmış sermaye,

• payın nama veya hamiline yazılı olduğu ve varsa ait olduğu pay grubu,

• payın itibari değeri, senedin temsil ettiği pay sayısı ve seri numarası,

• nama yazılı senetlerde pay sahibinin adı ve devir sınırlamaları,

• düzenleme tarihi ve yetkililerin imzası.

Bu bilgilerin esas sözleşme ve ticaret sicili kayıtlarıyla uyumlu olması gerekir. Sermaye artırımı veya pay grubunda değişiklik olduğunda eski senetlerin geri alınarak yeni senet düzenlenmesi önem taşımaktadır.

7. Sıkça Sorulan Sorular

Limited şirkette pay senedi çıkarılabilir mi?

Hayır, limited şirkette anonim şirketteki anlamıyla kıymetli evrak niteliğinde pay senedi çıkarılamaz. Limited şirkette esas sermaye payı için düzenlenen belge yalnızca ortaklığı gösteren bir ispat aracıdır. Payın devri, senedin devriyle değil, yazılı ve noter onaylı devir sözleşmesi ile genel kurul onayıyla gerçekleşir.

Pay senedi kaybolursa ne yapılır?

Pay senedi kaybolursa, kıymetli evrakın iptaline ilişkin hükümler uyarınca mahkemeden senedin iptali istenir. İptal kararından sonra şirket, pay sahibine yeni bir senet düzenler. Senedin kaybı pay sahipliğini sona erdirmez; ancak iptal kararı alınana kadar genel kurula katılma ve devir gibi hakların kullanılmasında güçlük yaşanabilir.

Pay senedi bastırmanın maliyeti nedir?

Pay senedi bastırmanın kanunda belirlenmiş bir harcı yoktur; maliyet esas olarak basım, tasarım ve hazırlık giderlerinden oluşur. Hamiline senetlerde Merkezi Kayıt Kuruluşuna yapılan bildirim için ayrıca kuruluşun belirlediği ücretler doğabilir. Senetlerin sahteciliğe karşı seri numaralı ve güvenlikli kâğıda basılması uygulamada tercih edilmektedir.

Nama yazılı pay hamiline çevrilebilir mi?

Evet, esas sözleşmede öngörülmüş olması veya esas sözleşmenin değiştirilmesi şartıyla nama yazılı paylar hamiline, hamiline paylar da nama yazılı paylara çevrilebilir. Ancak hamiline pay senedi çıkarılabilmesi için pay bedellerinin tamamen ödenmiş olması gerekir. Değişiklik genel kurul kararıyla yapılır ve tescil edilir.

İlmühaber ile pay senedi aynı şey mi?

Hayır, ilmühaber pay senedi bastırılıncaya kadar pay sahibine verilen ve pay sahipliğini gösteren geçici bir belgedir. İlmühaber her zaman nama yazılıdır ve nama yazılı pay senetlerine ilişkin kurallara tabidir. Pay senedi bastırıldığında ilmühaberler geri alınarak yerine pay senetleri pay sahiplerine teslim edilir.

8. Sonuç

Pay senedi, Türk Ticaret Kanunu'nun 484 ila 491. maddelerinde düzenlenen ve anonim şirket payını temsil eden kıymetli evraktır; hamiline senetler pay bedelinin tamamen ödenmesinden itibaren üç ay içinde bastırılır ve 489. madde uyarınca MKK'ya bildirilir. Bildirim yapmayan şirketler için 20.000 TL idari para cezası öngörülmüştür.

Pay türünün seçimi, devrin şekli ve vergi sonuçları bakımından uzun vadeli etkiler doğurur. Bu nedenle esas sözleşmede pay türü belirlenirken ortaklık yapısının ve olası devirlerin birlikte değerlendirilmesi önem taşımaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayınıza ilişkin hukuki danışmanlık yerine geçmez.