Şirket müdürleri ve yönetim kurulu üyeleri, şirketten tahsil edilemeyen vergi borçlarından kişisel malvarlıklarıyla sorumlu tutulabilir. Bu yazıda sorumluluğun dayanakları, iki düzenleme arasındaki fark, görev süresinin etkisi, istifa, SGK borcu ve ödeme emrine itiraz ele alınmaktadır.
Kanuni temsilcinin vergi sorumluluğu, şirket müdürünün veya yönetim kurulu üyesinin, şirketten tahsil edilemeyen vergi borçlarından kişisel malvarlığıyla sorumlu tutulmasıdır. Bu sorumluluk Vergi Usul Kanunu'nun 10. maddesi ile 6183 sayılı Kanun'un mükerrer 35. maddesine dayanır ve kural olarak temsilcinin görev süresine ait borçlarla sınırlıdır.
Şirketin tüzel kişiliği, yöneticileri şirket borçlarından kural olarak korur. Ancak kanuni temsilcinin vergi sorumluluğu, vergi alacağının tahsilini güvence altına almak için bu korumaya kanunla getirilmiş önemli bir istisnadır.
Bu yazıda kanuni temsilcinin kim olduğu, iki düzenleme arasındaki fark, görev süresinin ve istifanın etkisi, SGK prim borcu sorumluluğu ve ödeme emrine itiraz ayrıntılı olarak ele alınacaktır.
1. Kanuni Temsilci Kimdir?
Kanuni temsilci, tüzel kişiyi kanun veya esas sözleşme gereği temsil etmeye yetkili kişidir. Limited şirkette müdürler, anonim şirkette ise yönetim kurulu üyeleri kural olarak kanuni temsilci sayılır.
Anonim şirkette temsil yetkisi iç yönergeyle belirli üyelere veya müdürlere devredilmişse, vergi sorumluluğu bakımından temsil yetkisine sahip kişilerin belirlenmesi önem kazanır. Kanuni temsilci kavramı kanuni temsilci nedir yazısında ayrıntılı olarak açıklanmıştır.
2. VUK 10 ile 6183 Mükerrer 35 Arasındaki Fark Nedir?
Vergi Usul Kanunu'nun 10. maddesi, vergi ödevlerini yerine getirmeyen kanuni temsilcinin kusuruna dayanan bir sorumluluk öngörür. 6183 sayılı Kanun'un mükerrer 35. maddesi ise şirketten tahsil edilemeyen amme alacakları için kusur aranmaksızın kanuni temsilcinin şahsi malvarlığına başvurulmasına imkân verir.
Ölçüt | VUK m. 10 | 6183 s. K. mükerrer m. 35 |
|---|---|---|
Sorumluluğun niteliği | Kusura dayalı | Kusur aranmaz |
Kapsam | Vergi ödevlerinin yerine getirilmemesinden doğan borç | Tüzel kişiden tahsil edilemeyen amme alacakları |
Ön şart | Ödevin kanuni temsilci tarafından yerine getirilmemesi | Alacağın şirketten tahsil edilememesi veya edilemeyeceğinin anlaşılması |
Uygulandığı alacaklar | Vergi alacakları | Vergi dahil 6183 kapsamındaki amme alacakları |
Uygulamada vergi dairesi, kanuni temsilciye her iki düzenlemeye birlikte dayanarak ödeme emri gönderebilir. Bu nedenle ödeme emrinin hangi hükme dayandığının incelenmesi itiraz sebeplerinin belirlenmesi bakımından önem taşımaktadır.
3. Kanuni Temsilci Hangi Dönemin Borcundan Sorumludur?
Kanuni temsilci, kural olarak görev yaptığı döneme ait vergi borçlarından sorumludur. Borcun doğduğu veya ödenmesi gerektiği tarihte kanuni temsilci olmayan kişiye bu borç için başvurulamaz.
Görev süresinin belirlenmesinde ticaret sicili kayıtları esas alınır. Bu nedenle görevin sona ermesinin ticaret siciline gecikmeden tescil ettirilmesi, sonraki dönem borçlarından sorumlu tutulma riskini azaltır.
3.1. İstifa Eden Kanuni Temsilcinin Durumu
İstifa eden kanuni temsilci, istifadan sonraki döneme ait vergi borçlarından sorumlu tutulmaz; ancak görev süresine ait borçlardan sorumluluğu devam eder. İstifanın şirkete yazılı olarak bildirilmesi ve ticaret siciline tescil ettirilmesi gerekir.
Uygulamada istifanın sicile tescil edilmemesi nedeniyle eski temsilciye sonraki dönem borçları için ödeme emri gönderilebilmektedir. Bu nedenle istifanın tarihini gösteren noter ihtarnamesi ve tescil başvurusu belgelerinin saklanması önem taşımaktadır.
4. Kanuni Temsilci SGK Prim Borcundan Sorumlu mudur?
Evet, şirketin Sosyal Güvenlik Kurumu'na olan prim borçlarından da kanuni temsilci ve üst düzey yöneticiler sorumlu tutulabilir. Bu sorumluluk 5510 sayılı Kanun'un 88. maddesinde düzenlenmiştir.
SGK prim borcundan sorumluluk bakımından da görev süresi ve temsil yetkisi belirleyicidir. Limited şirket müdürünün sorumluluğu limited şirket müdürü yazısında ayrıca ele alınmıştır.
5. Vergi Dairesi Kanuni Temsilciye Ne Zaman Başvurur?
Vergi dairesi, önce alacağı şirketten tahsil etmeye çalışır; şirketin malvarlığından tahsil edilemeyeceği anlaşıldığında kanuni temsilciye başvurur. Şirketten tahsil imkânının araştırılması, kanuni temsilciye başvurunun ön şartıdır.
Kanuni temsilci ile limited şirket ortakları arasında kanunda bir başvuru sırası bulunmaz. Ortakların sorumluluğu limited şirket ortağının sorumluluğu yazısında açıklanmıştır.
6. Ödeme Emrine Nasıl İtiraz Edilir?
Kanuni temsilciye gönderilen ödeme emrine, tebliğ tarihinden itibaren 15 gün içinde vergi mahkemesinde dava açılarak itiraz edilebilir. Dava açılırken yürütmenin durdurulması da talep edilebilir.
Kanuni temsilcinin ileri sürebileceği başlıca itiraz sebepleri şunlardır:
borcun kanuni temsilcinin görev süresine ait olmaması,
şirketten tahsil imkânının yeterince araştırılmamış olması,
kişinin temsil yetkisine sahip olmaması,
borcun zamanaşımına uğramış olması,
ödeme emrinin usulüne uygun tebliğ edilmemiş olması.
Kanuni temsilci, şirket adına ödediği borç için şirkete rücu edebilir. Ancak şirketin ödeme gücünün bulunmadığı durumlarda bu hakkın kullanılması uygulamada sınırlı sonuç verir.
7. Kanuni Temsilciler Sorumluluk Riskini Nasıl Azaltabilir?
Kanuni temsilcinin vergi borçlarından sorumluluğu kanundan doğduğu için sözleşmeyle tamamen ortadan kaldırılamaz. Ancak görev süresince alınacak önlemler, riskin kapsamını ve ispat güçlüğünü azaltabilir.
Alınabilecek başlıca önlemler şunlardır:
vergi beyannamelerinin ve ödemelerinin düzenli olarak takip edilmesi,
temsil yetkisinin ve görev dağılımının iç yönergeyle belirlenip tescil ettirilmesi,
görevden ayrılmanın gecikmeden ticaret siciline tescil ettirilmesi,
görev süresine ait borç dökümünün ayrılış sırasında alınması.
Temsil yetkisinin dağıtılması iç yönerge nedir yazısında açıklanmıştır. Bu nedenle yönetim görevine başlamadan önce şirketin mevcut kamu borçlarının da incelenmesi önem taşımaktadır.
8. Sıkça Sorulan Sorular
Yönetim kurulu üyesi şirketin vergi borcundan sorumlu mu?
Evet, anonim şirkette yönetim kurulu üyeleri kanuni temsilci sıfatıyla şirketten tahsil edilemeyen vergi borçlarından sorumlu tutulabilir. Temsil yetkisi belirli üyelere devredilmişse, sorumluluk bakımından bu devrin ticaret siciline tescil edilmiş olması önem taşır. Sorumluluk, kural olarak üyenin görev yaptığı döneme ait borçlarla sınırlıdır.
Kanuni temsilcinin evine haciz konulabilir mi?
Evet, şirketten tahsil edilemeyen kamu alacağı için kanuni temsilciye ödeme emri gönderilir ve süresinde ödenmezse temsilcinin kişisel malvarlığına haciz uygulanabilir. Haciz, kanuni temsilcinin görev süresine ait borçlarla sınırlıdır. Ödeme emrine süresinde dava açılması ve yürütmenin durdurulması kararı alınması hacizleri engelleyebilir.
Şirket müdürü istifa ettikten sonra sorumlu olur mu?
Şirket müdürü, istifa tarihinden önceki görev süresine ait vergi borçlarından istifadan sonra da sorumlu olmaya devam eder. İstifadan sonraki döneme ait borçlardan ise sorumlu tutulmaz. Bu ayrımın uygulanabilmesi için istifanın ticaret siciline tescil edilmesi ve tarihinin noter ihtarnamesi gibi ispatlanabilir bir belgeyle gösterilmesi gerekir.
Kanuni temsilcinin vergi sorumluluğu kusura bağlı mı?
Bu durum, uygulanan hükme göre değişir. Vergi Usul Kanunu'nun 10. maddesine dayanan sorumluluk kusura bağlıdır; 6183 sayılı Kanun'un mükerrer 35. maddesine dayanan sorumlulukta ise kusur aranmaz. Uygulamada vergi daireleri çoğunlukla her iki hükme birlikte dayanarak kanuni temsilciye başvurmaktadır; bu nedenle ödeme emrine karşı açılan davada her iki hüküm bakımından da savunma yapılmalıdır.
Şirket konkordato ilan ederse kanuni temsilci sorumlu olur mu?
Konkordato mühleti süresince şirket aleyhine amme alacağı takibi yapılamaz; ancak bu durum kanuni temsilcinin kişisel sorumluluğunu kendiliğinden ortadan kaldırmaz ve mühletten sonra gündeme gelebilir. Konkordato, kural olarak kefillerin ve diğer sorumluların yükümlülüklerini etkilemediğinden, şirketten tahsil edilemeyen kısım için kanuni temsilciye başvurulması mümkün olabilir.
9. Sonuç
Kanuni temsilcinin vergi sorumluluğu Vergi Usul Kanunu'nun 10. maddesi ile 6183 sayılı Kanun'un mükerrer 35. maddesinde düzenlenmiştir; birincisi kusura dayanırken ikincisinde kusur aranmaz. Sorumluluk kural olarak temsilcinin görev süresine ait borçlarla sınırlıdır ve SGK prim borçları için 5510 sayılı Kanun'un 88. maddesi ayrıca uygulanır.
İstifanın tescil edilmemesi veya ödeme emrine karşı 15 günlük sürenin kaçırılması, kanuni temsilcinin kendisine ait olmayan dönem borçlarından sorumlu tutulmasına yol açabilir. Bu nedenle görev değişikliklerinin sicile zamanında yansıtılması önem taşımaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayınıza ilişkin hukuki danışmanlık yerine geçmez.
Yorumlar
Yorum Bırak