Limited şirket ortaklıktan çıkma, ortağın esas sözleşmede tanınan çıkma hakkını kullanması veya haklı sebebe dayanarak mahkemeden çıkmasına izin verilmesini istemesiyle gerçekleşir. Türk Ticaret Kanunu'nun 638. maddesinde düzenlenen bu yollarla şirketten ayrılan ortak, esas sermaye payının gerçek değerine karşılık gelen ayrılma akçesini alır.
Limited şirkette pay devri noter onaylı sözleşme ve genel kurul onayı gerektirdiğinden, ortağın şirketten ayrılması her zaman kolay değildir. Limited şirket ortaklıktan çıkma yolu, payını devredemeyen ortağın şirkete süresiz olarak bağlı kalmasını önler.
Bu yazıda limited şirkette çıkma ve çıkarılma yolları, haklı sebep kavramı, çıkmaya katılma, genel kurul nisabı, ayrılma akçesinin hesaplanması ve ödenme şartları ayrıntılı olarak ele alınacaktır.
1. Limited Şirketten Çıkma Hangi Yollarla Olur?
Limited şirkette ortak iki yolla şirketten çıkabilir: esas sözleşmede öngörülen çıkma hakkını kullanarak veya haklı sebeple mahkemeye başvurarak. Bunlara ek olarak ortak, payını genel kurul onayıyla devrederek de şirketten ayrılabilir.
Yol | Dayanak | Şart | Mahkeme kararı |
|---|---|---|---|
Esas sözleşmeye göre çıkma | Esas sözleşme hükmü | Esas sözleşmedeki şartların gerçekleşmesi | Gerekmez |
Haklı sebeple çıkma | Türk Ticaret Kanunu, m. 638/2 | Haklı sebebin varlığı | Gerekir |
Pay devri | Türk Ticaret Kanunu, m. 595 | Noter onaylı sözleşme ve genel kurul onayı | Gerekmez |
Pay devri yolunun şartları limited şirket hisse devri yazısında açıklanmıştır. Bu nedenle çıkma yoluna başvurmadan önce payın devredilip devredilemeyeceğinin değerlendirilmesi önem taşımaktadır.
2. Esas Sözleşmedeki Çıkma Hakkı Nasıl Kullanılır?
Esas sözleşme, ortaklara şartlı veya şartsız bir çıkma hakkı tanıyabilir. Bu hakkın kullanılması için mahkeme kararı gerekmez; ortağın çıkma beyanını şirkete bildirmesi yeterlidir.
Çıkma hakkının yalnızca bazı ortaklara tanınması, eşit işlem ilkesine aykırılık nedeniyle geçersiz sayılabilir. Çıkma beyanı kanunda belirli bir şekle bağlanmamıştır; ancak ispat bakımından noter aracılığıyla yapılması uygulamada tercih edilir.
3. Haklı Sebeple Çıkma Davası Nasıl Açılır?
Ortak, haklı sebebin varlığı hâlinde esas sözleşmede bir hüküm bulunmasa da mahkemeden şirketten çıkmasına izin verilmesini isteyebilir. Haklı sebep kanunda tanımlanmamıştır ve her somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir.
3.1. Haklı Sebep Sayılabilecek Durumlar
Uygulamada haklı sebep olarak değerlendirilebilecek durumlar arasında;
ortağın yıllarca kâr payı alamaması ve bilgi alma hakkının sürekli engellenmesi,
çoğunluk ortaklarının şirket kaynaklarını kendi yararlarına kullanması,
ortaklar arasındaki güven ilişkisinin ağır biçimde sarsılması,
ortağın şirkette kalmasının kendisinden beklenemeyecek ölçüde ağırlaşması,
gibi hâller sayılabilir. Ortağın kusurlu olması tek başına belirleyici değildir; mahkeme ortağın şirkette kalmasının kendisinden beklenip beklenemeyeceğini değerlendirir.
3.2. Dava Süresince Ortağın Hakları
Mahkeme, dava süresince davacı ortağın haklarının ve yükümlülüklerinin tamamını veya bir kısmını dondurabilir ya da başka güvence önlemleri alabilir. Bu düzenleme, uzun sürebilen yargılama boyunca şirketin işleyişinin aksamasını önlemeyi amaçlar.
Dava, şirketin merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesinde şirkete karşı açılır. Bu nedenle davadan önce haklı sebebi gösteren yazışma, genel kurul tutanağı ve finansal belgelerin toplanması önem taşımaktadır.
4. Çıkmaya Katılma Nedir?
Bir ortak şirketten çıkmak için dava açtığında veya esas sözleşmedeki çıkma hakkını kullandığında, müdürler durumu diğer ortaklara bildirir. Aynı türden bir çıkma sebebine sahip olan ortaklar, bildirimden itibaren 1 ay içinde çıkmaya katılmak istediklerini bildirebilir.
Katılma, mahkeme önünde veya müdürlere yapılacak bildirimle gerçekleşir. Mahkeme, katılan her ortağın çıkma sebebini ayrı ayrı değerlendirir.
5. Ortak Şirketten Nasıl Çıkarılır?
Ortağın şirketten çıkarılması, esas sözleşmede öngörülen sebeplerle genel kurul kararıyla veya haklı sebeple mahkeme kararıyla mümkündür. Esas sözleşmedeki çıkarma sebepleri objektif olmalı ve eşit işlem ilkesine uygun bulunmalıdır.
Çıkarma kararı, Türk Ticaret Kanunu'nun 621. maddesinde sayılan önemli kararlardandır ve temsil edilen oyların en az üçte ikisi ile oy hakkı bulunan esas sermayenin salt çoğunluğuyla alınır. Çıkarılan ortak, kararın kendisine bildirilmesinden itibaren 3 ay içinde iptal davası açabilir.
Haklı sebeple çıkarma davasını yalnızca şirket açabilir; bir ortağın diğer ortağın çıkarılmasını doğrudan dava etmesi mümkün değildir. Davanın açılabilmesi için genel kurulun önceden nitelikli çoğunlukla dava açılmasına karar vermesi gerekir.
6. Ayrılma Akçesi Nasıl Hesaplanır ve Ne Zaman Ödenir?
Şirketten ayrılan ortak, esas sermaye payının gerçek değerine karşılık gelen bir ayrılma akçesi alır. Gerçek değer, bilançodaki kayıtlı değerlere göre değil, şirketin karar tarihine en yakın tarihteki aktif ve pasiflerinin piyasa değerine göre belirlenir.
Örneğin şirketin karar tarihine en yakın tarihteki gerçek değeri 10.000.000 TL ve ayrılan ortağın payı %20 ise ayrılma akçesi 10.000.000 × %20 = 2.000.000 TL olarak hesaplanır. Esas sözleşme, ayrılma akçesi için farklı bir hesaplama yöntemi öngörebilir.
Ayrılma akçesi, şirketin serbestçe kullanabileceği öz sermayesi yeterliyse ayrılma ile birlikte muaccel olur. Öz sermaye yetersizse ödeme ancak kanunda öngörülen sermaye azaltımı gibi yollarla yapılabilir; sermaye azaltımı süreci sermaye azaltımı nasıl yapılır yazısında açıklanmıştır.
7. Çıkma Davasında Hangi Deliller Önem Taşır?
Haklı sebeple çıkma davasında ortağın, şirkette kalmasının kendisinden beklenemeyeceğini somut belgelerle göstermesi gerekir. Genel ifadelerle ileri sürülen güven kaybı iddiaları, belgeyle desteklenmediğinde haklı sebep olarak kabul edilmeyebilir.
Davada sıkça kullanılan deliller şunlardır:
genel kurul toplantı tutanakları ve kâr dağıtılmamasına ilişkin kararlar,
bilgi alma ve inceleme taleplerine verilen cevaplar,
yıllık finansal tablolar ve ticari defterler,
ortaklar arasındaki yazışmalar ve ihtarnameler.
Ayrılma akçesinin belirlenmesi için mahkeme, şirketin defter ve belgeleri üzerinde bilirkişi incelemesi yaptırır. Bu nedenle davadan önce şirketin malvarlığına ilişkin bilgilerin mümkün olduğunca toplanması önem taşımaktadır.
