Olağanüstü Genel Kurul Çağrısı: TTK 410, Azlık Talebi ve Mahkeme Yolu

Olağanüstü genel kurul çağrısı, Türk Ticaret Kanunu'nun 410. maddesi uyarınca kural olarak yönetim kurulu tarafından yapılır. Yönetim kurulu toplanamıyorsa tek bir pay sahibi mahkemenin izniyle, sermayenin en az onda birine sahip azlık ise önce yönetim kuruluna başvurarak ve gerekirse mahkeme kararıyla çağrı yapılmasını sağlayabilir.

Olağanüstü toplantı, şirketin işleri gerektirdiğinde yıl içinde herhangi bir zamanda yapılır. Ancak yönetim kurulunun çağrıdan kaçınması, pay sahiplerinin haklarını kullanamaması sonucunu doğurabileceği için olağanüstü genel kurul çağrısı kanunda birden fazla yola bağlanmıştır.

Bu yazıda yönetim kurulunun çağrı yetkisi, tek pay sahibinin mahkeme izni, azlığın çağrı talebi, mahkeme süreci ve uygulamada dikkat edilmesi gereken hususlar ayrıntılı olarak ele alınacaktır.

1. Olağanüstü Genel Kurul Kim Tarafından Çağrılır?

Olağanüstü genel kurul kural olarak yönetim kurulu tarafından çağrılır; yönetim kurulunun görev süresi dolmuş olsa bile bu çağrı yapılabilir. Tasfiye hâlindeki şirkette ise tasfiye memurları da genel kurulu toplantıya çağırabilir.

Çağrı yetkisinin kimde olduğu, yönetim kurulunun işleyip işlemediğine ve pay sahiplerinin talebine göre değişir. Başlıca çağrı yolları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir:

Uygulamada yönetim kurulu üyelerinin istifa etmesi veya görev süreleri dolduğu hâlde yeniden seçim yapılmaması sık karşılaşılan durumlardır. Bu nedenle çağrı yoluna başvurmadan önce yönetim kurulunun fiilen işleyip işlemediğinin tespit edilmesi önem taşımaktadır.

2. Tek Pay Sahibi Genel Kurulu Nasıl Çağırabilir?

Yönetim kurulu devamlı olarak toplanamıyor, toplantı nisabı oluşmuyor veya yönetim kurulu hiç bulunmuyorsa, tek bir pay sahibi mahkemenin izniyle genel kurulu toplantıya çağırabilir. Bu yol, Türk Ticaret Kanunu'nun 410. maddesinin ikinci fıkrasında düzenlenmiştir.

Bu hakkın kullanılması için tek bir paya sahip olmak yeterlidir; azlık oranı aranmaz. Başvuru, şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesine yapılır.

Mahkemenin izin kararı kesindir ve bu karara karşı kanun yoluna başvurulamaz. Dolayısıyla yönetim kurulunun dağıldığı veya üyelerin istifa ettiği şirketlerde bu yol, şirketin yeniden işler hâle getirilmesi için hızlı bir çözüm sunar.

3. Azlık Pay Sahipleri Olağanüstü Genel Kurul Talep Edebilir mi?

Evet, halka açık olmayan şirketlerde sermayenin en az onda birini, halka açık şirketlerde ise yirmide birini temsil eden pay sahipleri, gerektirici sebepleri ve gündemi belirterek yönetim kurulundan genel kurulu toplantıya çağırmasını isteyebilir. Esas sözleşme bu oranı düşürebilir, ancak artıramaz.

Buna göre azlık talebi şu aşamalardan oluşur;

1. talebin gerekçesi ve önerilen gündemle birlikte yönetim kuruluna noter aracılığıyla yazılı olarak iletilmesi,

2. yönetim kurulunun talebi kabul etmesi hâlinde genel kurulun en geç kırk beş gün içinde toplanması,

3. kırk beş gün içinde çağrı yapılmazsa çağrı yetkisinin azlığa geçmesi,

4. talep reddedilir veya yedi iş günü içinde olumlu karşılanmazsa mahkemeye başvurulması,

gibi adımlarla süreç ilerler. Azlık, aynı yolla mevcut bir toplantının gündemine madde eklenmesini de isteyebilir.

Azlığın gündem önerisinin, genel kurulun yetkisindeki konuları içermesi gerekir. Genel kurulun devredilemez yetkileri TTK 408 genel kurulun devredilemez yetkileri yazısında açıklanmıştır.

4. Mahkeme Azlığın Talebini Nasıl İnceler?

Azlığın talebi reddedilir veya yedi iş günü içinde olumlu karşılanmazsa, aynı pay sahiplerinin başvurusu üzerine şirket merkezinin bulunduğu yerdeki asliye ticaret mahkemesi toplantının yapılmasına karar verebilir. Mahkeme, talebi kural olarak dosya üzerinden inceler.

Mahkeme toplantının gerekli olduğuna kanaat getirirse, gündemi düzenlemek ve çağrıyı yapmak üzere bir kayyım atar. Kararda kayyımın görev ve yetkileri gösterilir ve bu karar kesindir.

Mahkeme, talebin şirket menfaatine uygun ve dürüstlük kuralı çerçevesinde olup olmadığını da değerlendirir. Bu nedenle başvuruda gündem maddelerinin somut gerekçelerle açıklanması ve yönetim kuruluna yapılan talebin noter kayıtlarıyla belgelenmesi önem taşımaktadır.

5. Olağanüstü Genel Kurulda Hangi Konular Görüşülür?

Olağanüstü genel kurulda, çağrıda ilan edilen gündem maddeleri görüşülür ve gündem dışı konular kural olarak karara bağlanamaz. Sermaye artırımı, esas sözleşme değişikliği, yönetim kurulu üyelerinin değiştirilmesi ve birleşme gibi konular uygulamada sık görülen gündem maddeleridir.

Örneğin;

• yönetim kurulu üyelerinin görevden alınması ve yeni üyelerin seçilmesi,

• asgari sermaye tutarına uyum için sermaye artırımı yapılması,

• şirket merkezinin başka bir ile taşınması,

• özel denetim istenmesi,

gibi konular olağanüstü toplantıda görüşülebilir. Sermaye artırımı ve merkez nakli gibi gündemlerde Bakanlık temsilcisinin bulunması gerekebilir.

Toplantı usulünün tamamı genel kurul toplantısı nasıl yapılır yazısında açıklanmıştır. Asgari sermaye uyumu için yapılacak toplantıların takvimi ise limited şirket asgari sermaye yazısında ele alınmıştır.

6. Sıkça Sorulan Sorular

Olağanüstü genel kurul çağrısı kaç gün önce yapılır?

Anonim şirkette olağanüstü genel kurul çağrısı da olağan toplantıda olduğu gibi, ilan ve toplantı günleri hariç toplantı tarihinden en az iki hafta önce yapılır. Çağrı Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde, şirketin internet sitesinde ve esas sözleşmede öngörülen yerlerde ilan edilir. Nama yazılı pay sahiplerine ayrıca taahhütlü mektup gönderilir.

Azlık talebi için hangi oran gerekir?

Halka açık olmayan anonim şirketlerde sermayenin en az onda birini, halka açık şirketlerde ise yirmide birini temsil eden pay sahipleri genel kurulun toplantıya çağrılmasını isteyebilir. Esas sözleşme bu oranı düşürebilir. Birden fazla pay sahibi paylarını birleştirerek bu orana ulaşabilir ve talebi birlikte yapabilir.

Yönetim kurulu azlığın talebine ne kadar sürede cevap vermelidir?

Azlığın talebi reddedilir veya yedi iş günü içinde olumlu karşılanmazsa, pay sahipleri asliye ticaret mahkemesine başvurabilir. Talep kabul edilirse genel kurulun en geç kırk beş gün içinde toplanması gerekir. Bu süre içinde çağrı yapılmazsa çağrı yetkisi talepte bulunan azlığa geçer.

Mahkemenin atadığı kayyım ne yapar?

Kayyım, mahkeme kararında belirtilen görev ve yetkiler çerçevesinde gündemi düzenler ve genel kurulu toplantıya çağırır. Kayyımın yetkisi kural olarak toplantının yapılmasıyla sınırlıdır ve kayyım şirketin günlük yönetimini üstlenmez. Toplantının usulüne uygun yapılması için gerekli ilan ve bildirimleri de kayyım yerine getirir.

Limited şirkette olağanüstü genel kurul nasıl çağrılır?

Limited şirkette genel kurul kural olarak müdürler tarafından çağrılır ve çağrı toplantıdan en az on beş gün önce yapılır. Esas sermayenin en az onda birini temsil eden ortaklar da toplantı yapılmasını isteyebilir. Müdür bulunmaması gibi hallerde ortaklar mahkemeye başvurarak çağrı izni alabilir.

7. Sonuç

Olağanüstü genel kurul çağrısı Türk Ticaret Kanunu'nun 410 ila 412. maddelerinde düzenlenmiştir; çağrı kural olarak yönetim kuruluna aittir, tek pay sahibi mahkeme izniyle, sermayenin en az onda birine sahip azlık ise yönetim kuruluna talep ve gerektiğinde mahkeme kararıyla çağrı yapılmasını sağlayabilir. Talep yedi iş günü içinde olumlu karşılanmazsa mahkemeye başvurulabilir.

Yönetim kurulunun çağrıdan kaçınması, pay sahiplerinin haklarını kullanmasını geciktirebilir ve şirket işlerini aksatabilir. Bu nedenle azlık talebinin noter aracılığıyla belgelenmesi ve sürelerin kaçırılmadan mahkeme yoluna başvurulması önem taşımaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayınıza ilişkin hukuki danışmanlık yerine geçmez.