TTK 408, anonim şirkette genel kurulun yönetim kuruluna veya başka bir organa devredemeyeceği yetkileri düzenler. Esas sözleşmenin değiştirilmesi, yönetim kurulunun seçimi ve ibrası, finansal tabloların onaylanması, kâr payının belirlenmesi, şirketin feshi ve önemli miktarda şirket varlığının toptan satışı bu yetkiler arasındadır.

Anonim şirkette organlar arasındaki görev paylaşımı kanunla belirlenir ve yönetim kurulu ile genel kurul birbirinin alanına giremez. TTK 408 kapsamındaki bir konuda genel kurul kararı alınmadan yapılan işlem, organın yetki alanını aştığı için geçerliliği tartışmalı hâle gelir.

Bu yazıda devredilemez yetkilerin listesi, önemli varlık satışı kavramı, yetki devrinin sonuçları ve tek pay sahipli şirketlerde kararların alınma usulü ayrıntılı olarak ele alınacaktır.

1. TTK 408 Neyi Düzenler?

Türk Ticaret Kanunu'nun 408. maddesi, genel kurulun kanunda ve esas sözleşmede açıkça öngörülen hâllerde karar alacağını belirtir ve bazı yetkileri genel kurul için devredilemez olarak sayar. Bu yetkiler esas sözleşmeyle de başka bir organa bırakılamaz.

Madde, anonim şirkette yönetim kurulu ile genel kurul arasındaki dengeyi kurar. Yönetim kurulunun devredilemez görevleri ise ayrıca Türk Ticaret Kanunu'nun 375. maddesinde sayılmıştır.

Genel kurulun işleyişine ilişkin genel kurallar genel kurul toplantısı nasıl yapılır yazısında açıklanmıştır. Bu nedenle bir kararın hangi organa ait olduğunun belirlenmesi, toplantı ve tescil sürecinin ilk adımıdır.

2. Genel Kurulun Devredilemez Yetkileri Nelerdir?

Genel kurulun devredilemez yetkileri; esas sözleşmenin değiştirilmesi, yönetim kurulu ve denetçinin seçimi, finansal tabloların onaylanması, kârın kullanımı, şirketin feshi ve önemli miktarda şirket varlığının toptan satışıdır. Bu yetkiler aşağıdaki tabloda gösterilmiştir:

Yetki

Kapsamı

Esas sözleşmenin değiştirilmesi

Unvan, merkez, faaliyet konusu, sermaye ve diğer sözleşme hükümleri

Yönetim kurulu üyeleri

Seçim, görev süresi, ücret, huzur hakkı, ikramiye, prim, ibra ve görevden alma

Denetçi

Kanunda öngörülen istisnalar dışında denetçinin seçimi ve görevden alınması

Finansal tablolar ve kâr

Finansal tabloların ve faaliyet raporunun onayı, kârın kullanımı, kâr payı ve kazanç paylarının belirlenmesi

Yedek akçeler

Kanuni yedek akçenin sermayeye veya dağıtılacak kâra katılması

Fesih

Kanunda öngörülen istisnalar dışında şirketin feshi

Önemli varlık satışı

Önemli miktarda şirket varlığının toptan satışı

Bu yetkilerden biri yönetim kuruluna bırakılmışsa, esas sözleşmenin ilgili hükmü kanuna aykırı olur. Dolayısıyla esas sözleşme hazırlanırken yetki dağılımının bu listeye göre kontrol edilmesi önem taşımaktadır.

3. Önemli Miktarda Şirket Varlığının Satışı Ne Demektir?

Önemli miktarda şirket varlığının toptan satışı, şirketin faaliyetini sürdürmesini fiilen imkânsız hâle getirecek veya işletme konusunu önemli ölçüde değiştirecek nitelikteki varlıkların bir bütün olarak devredilmesidir. Kanun bu kavram için sayısal bir eşik belirlememiştir.

Uygulamada, satışın şirketin ana faaliyetini yürüttüğü taşınmaz, fabrika, marka veya işletmenin tamamını kapsayıp kapsamadığına bakılır. Örneğin tek fabrikası bulunan bir üretim şirketinin bu fabrikayı satması, genel kurul kararı gerektiren bir işlem olarak değerlendirilebilir.

Bu tür satışlarda yönetim kurulunun genel kurul kararı almadan işlem yapması, hem işlemin geçerliliğini hem de yöneticilerin sorumluluğunu gündeme getirir. Bu nedenle büyük varlık satışlarında ölçütün somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmesi ve şüphe hâlinde genel kurul kararı alınması önem taşımaktadır.

4. Devredilemez Yetkiler Yönetim Kuruluna Bırakılırsa Ne Olur?

Devredilemez bir yetkinin esas sözleşmeyle veya genel kurul kararıyla yönetim kuruluna bırakılması kanuna aykırıdır ve bu yetkiye dayanılarak alınan kararlar geçersizlik sorunu doğurur. Genel kurulun yetkisindeki bir konuda yönetim kurulunun aldığı karar, yetkisiz organ kararı niteliğindedir.

Uygulamada sık görülen aykırılıklar şunlardır;

  • yönetim kurulu üyelerinin ücretinin yönetim kurulunca belirlenmesi,

  • kâr payı dağıtımına genel kurul kararı olmadan yönetim kurulunca karar verilmesi,

  • şirketin tek önemli varlığının genel kurul kararı alınmadan satılması,

  • esas sözleşmede yer alan bir hükmün yönetim kurulu kararıyla değiştirilmeye çalışılması,

gibi durumlar kararın geçersizliği ve yöneticilerin sorumluluğu sonucunu doğurabilir. Kanunda öngörülen istisnalar saklıdır; örneğin kayıtlı sermaye sisteminde sermaye artırımı yetkisi yönetim kuruluna verilebilir.

Yönetim kurulunun sorumluluğuna ilişkin kurallar ayrıca değerlendirilmelidir. Sermaye artırımında yetki dağılımı anonim şirkette sermaye artırımı yazısında açıklanmıştır.

5. Tek Pay Sahipli Şirkette Kararlar Nasıl Alınır?

Tek pay sahipli anonim şirkette pay sahibi, genel kurulun bütün yetkilerine sahiptir ve Türk Ticaret Kanunu'nun 408. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca bu kararların geçerli olabilmesi için yazılı olması gerekir. Toplantı yapılmasına ve çağrı usulüne gerek yoktur.

Tek pay sahibinin kararları da tescil ve ilana tabi konularda ticaret siciline tescil edilir. Kararın tarihli, imzalı ve karar defterine işlenmiş olması, ileride doğabilecek uyuşmazlıklarda ispat kolaylığı sağlar.

Tek pay sahipli şirketin kuruluşu anonim şirket nasıl kurulur yazısında açıklanmıştır. Bu nedenle tek pay sahibinin genel kurul yetkisiyle aldığı kararlar ile yönetim kurulu üyesi sıfatıyla aldığı kararların ayrı belgelerde tutulması önem taşımaktadır.

6. Sıkça Sorulan Sorular

Yönetim kurulu üyelerinin ücretini kim belirler?

Yönetim kurulu üyelerinin ücreti, huzur hakkı, ikramiye ve primleri Türk Ticaret Kanunu'nun 408. maddesi uyarınca genel kurul tarafından belirlenir. Bu yetki yönetim kuruluna devredilemez. Ücretin genel kurul kararı olmadan ödenmesi, ödenen tutarların şirkete iadesi ve yöneticilerin sorumluluğu gibi sonuçlar doğurabilir.

Genel kurul yönetim kuruluna sermaye artırımı yetkisi verebilir mi?

Evet, ancak yalnızca kayıtlı sermaye sistemini kabul eden şirketlerde ve esas sözleşmede öngörülen tavan ve süre sınırları içinde verebilir. Esas sermaye sisteminde sermaye artırımı esas sözleşme değişikliği olduğundan genel kurulun yetkisindedir. Kayıtlı sermaye sisteminde yönetim kuruluna verilen yetki en fazla beş yıl için geçerlidir.

Önemli varlık satışı için hangi nisap gerekir?

Kanunda önemli miktarda şirket varlığının toptan satışı için ayrı bir nisap öngörülmemiştir; satış kararı genel kurulun yetkisindedir ve esas sözleşmede aksi yoksa genel nisaplara tabidir. Ancak satış şirketin fiilen sona ermesi veya faaliyet konusunun değişmesi sonucunu doğuruyorsa, bu konulara ilişkin ağır nisapların uygulanıp uygulanmayacağı ayrıca değerlendirilmelidir.

Limited şirkette devredilemez yetkiler nerede düzenlenir?

Limited şirkette genel kurulun devredilemez yetkileri Türk Ticaret Kanunu'nun 616. maddesinde düzenlenmiştir. Bu maddede şirket sözleşmesinin değiştirilmesi, müdürlerin atanması ve görevden alınması, finansal tabloların onaylanması ve kâr payının belirlenmesi gibi yetkiler sayılmıştır. Limited şirkette ayrıca ortağın çıkarılması gibi kendine özgü yetkiler bulunur.

Tek pay sahibinin kararı noter onayı gerektirir mi?

Hayır, tek pay sahibinin genel kurul yetkisiyle aldığı kararın geçerliliği için kanun yalnızca yazılı şekli arar. Ancak karar ticaret siciline tescil ettirilecekse, sicil müdürlüğü kararın noter onaylı örneğini veya müdürlükte huzurda imzalanmasını isteyebilir. Bu nedenle tescile tabi kararlarda onay usulü önceden kontrol edilmelidir.

7. Sonuç

TTK 408, anonim şirkette esas sözleşme değişikliği, yönetim kurulu ve denetçinin seçimi, finansal tablolar, kâr kullanımı, fesih ve önemli varlık satışını genel kurulun devredilemez yetkisi olarak sayar; tek pay sahipli şirkette bu yetkiler yazılı kararla kullanılır. Limited şirkette karşılık gelen hüküm 616. maddedir.

Yetki dağılımına aykırı alınan kararlar, işlemin geçerliliğini ve yöneticilerin sorumluluğunu doğrudan etkiler. Bu nedenle önemli işlemlerden önce kararın hangi organa ait olduğunun belirlenmesi önem taşımaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayınıza ilişkin hukuki danışmanlık yerine geçmez.