Şirket bölünmesi, bir şirketin malvarlığının tamamının veya bir bölümünün mevcut ya da yeni kurulacak şirketlere devredildiği ve karşılığında payların ortaklara veya bölünen şirkete verildiği işlemdir. Türk Ticaret Kanunu'nun 159. maddesi tam ve kısmi bölünme olmak üzere iki temel tür öngörür.
Bölünme, farklı faaliyet alanlarının ayrı şirketlere taşınması, aile ortakları arasında ayrışma ve taşınmazların ayrı bir şirkette toplanması gibi amaçlarla kullanılır. Şirket bölünmesi sürecinde ortakların payları, alacaklıların hakları ve çalışanların iş ilişkileri kanunla korunur.
Bu yazıda bölünme türleri, simetrik ve asimetrik bölünme, bölünme sözleşmesi ve planı, inceleme hakkı, genel kurul kararı, alacaklıların korunması ve vergi boyutu ayrıntılı olarak ele alınacaktır.
1. Şirket Bölünmesi Türleri Nelerdir?
Türk Ticaret Kanunu'na göre bölünme tam veya kısmi bölünme şeklinde yapılabilir. Tam bölünmede bölünen şirket sona ererken, kısmi bölünmede bölünen şirket kalan malvarlığıyla varlığını sürdürür.
Ölçüt | Tam bölünme | Kısmi bölünme |
|---|---|---|
Devredilen malvarlığı | Malvarlığının tamamı | Malvarlığının bir veya birden fazla bölümü |
Bölünen şirketin akıbeti | Tasfiyesiz sona erer | Varlığını sürdürür |
Payları kim alır? | Bölünen şirketin ortakları | Ortaklar veya bölünen şirket (yavru şirket modeli) |
Ticaret sicilindeki sonuç | Bölünen şirket silinir | Bölünen şirketin kaydı devam eder |
Kısmi bölünmede devredilen bölüm karşılığındaki payların bölünen şirkete verilmesi, uygulamada yavru şirket kurma modeli olarak adlandırılır. Bu model, holding yapılarının oluşturulmasında sıkça kullanılır ve holding nedir ve nasıl kurulur yazısında açıklanan yapıyla bağlantılıdır.
1.1. Simetrik ve Asimetrik Bölünme Farkı
Simetrik bölünmede ortaklar, bölünen şirketteki pay oranlarını devralan şirkette de korur. Asimetrik bölünmede ise ortakların pay oranları değişir; örneğin bir ortak yalnızca devralan şirkete, diğeri yalnızca bölünen şirkete ortak olabilir.
Asimetrik bölünme, bölünen şirketin oy hakkı bulunan ortaklarının %90'ının onayına bağlıdır. Bu nedenle ortaklar arasında ayrışma amacıyla yapılan bölünmelerde ağırlaştırılmış onay oranının en başta gözetilmesi önem taşımaktadır.
2. Hangi Şirketler Bölünebilir?
Sermaye şirketleri ve kooperatifler, sermaye şirketlerine ve kooperatiflere bölünebilir. Şahıs şirketleri ise kanundaki bölünme hükümlerinden doğrudan yararlanamaz; bu şirketler önce tür değiştirerek bölünme yoluna gidebilir.
Bölünme, devralan şirkette sermaye artırımını ve bölünen şirkette sermaye azaltımını gerektirebilir. Sermaye azaltımı usulü sermaye azaltımı nasıl yapılır yazısında açıklanmıştır.
3. Şirket Bölünmesi Hangi Aşamalardan Oluşur?
Bölünme süreci, yönetim organlarının hazırlık işlemleriyle başlar ve ticaret siciline tescille tamamlanır. Mevcut bir şirkete devir yapılıyorsa bölünme sözleşmesi, yeni şirket kurulacaksa bölünme planı hazırlanır.
bölünme bilançosunun hazırlanması ve gerektiğinde ara bilanço çıkarılması,
bölünme sözleşmesinin veya bölünme planının yazılı olarak hazırlanması,
bölünme raporunun hazırlanması ve işlem denetçisince denetlenmesi,
alacaklılara çağrı yapılması ve teminat taleplerinin karşılanması,
belgelerin ortakların incelemesine sunulması,
genel kurul kararının alınması ve bölünmenin tescil edilmesi.
Bilanço tarihi ile sözleşmenin imzalanması arasında 6 aydan fazla süre geçmişse ara bilanço çıkarılır. Küçük ve orta ölçekli işletmeler ise tüm ortakların onayıyla bölünme raporu, denetleme ve inceleme hakkı gibi aşamalardan vazgeçebilir.
3.1. Ortakların İnceleme Hakkı Ne Kadardır?
Bölünme sözleşmesi veya planı, bölünme raporu, denetleme raporu ve finansal tablolar genel kurul kararından iki ay önce ortakların incelemesine sunulur. Bu süre birleşmede öngörülen 30 günlük süreden daha uzundur.
Süre, ortakların bölünmenin pay oranlarına ve haklarına etkisini değerlendirebilmesi için tanınır. Bu nedenle genel kurul tarihinin inceleme süresi hesaba katılarak belirlenmesi önem taşımaktadır.
4. Bölünme Kararı Nasıl Alınır?
Anonim şirkette bölünme kararı, esas veya çıkarılmış sermayenin çoğunluğunun temsil edildiği genel kurulda, temsil edilen oyların dörtte üçüyle alınır. Bölünme şirketin işletme konusunu değiştiriyorsa esas sözleşme değişikliği için öngörülen nisap da sağlanmalıdır.
Bölünme kararı, alacaklıların teminat talepleri karşılandıktan sonra genel kurula sunulur. Genel kurul toplantısının hazırlanması genel kurul toplantısı yazısında açıklanmıştır.
5. Bölünmede Alacaklılar Nasıl Korunur?
Bölünmeye katılan şirketlerin alacaklıları, ilan yoluyla alacaklarını bildirmeye ve teminat istemeye çağrılır. Alacaklıların teminat talepleri, ilanın yayımlanmasından itibaren 3 ay içinde karşılanır.
İşlem denetçisi, bölünme nedeniyle alacakların tehlikeye düşmediğini raporla doğrularsa teminat yükümlülüğü ortadan kalkabilir. Bölünmeden sonra borcu üstlenen şirket ifa etmezse, bölünmeye katılan diğer şirketler kanunda sayılan şartlarla müteselsilen sorumlu olur.
6. Şirket Bölünmesinin Vergi Boyutu
Bölünme, Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 19. maddesinin üçüncü fıkrasındaki şartlar sağlanırsa vergisiz olarak yapılabilir. Bu durumda devredilen varlıklar kayıtlı değerleri üzerinden devralınır ve bölünme nedeniyle doğan kazanç vergilendirilmez.
Kısmi bölünmenin vergisiz yapılabilmesi için devredilen varlıkların üretim veya hizmet işletmesi niteliğinde olması ya da en az iki tam yıl süreyle elde tutulan iştirak hisseleri veya taşınmazlardan oluşması gerekir. Bu nedenle bölünme sözleşmesi hazırlanmadan önce devredilecek varlıkların vergi şartlarına uygunluğunun incelenmesi önem taşımaktadır.
7. Bölünmenin Tescili ve Hukuki Sonuçları
Bölünme, ticaret siciline tescil edildiği anda hüküm doğurur. Tescille birlikte bölünme sözleşmesinde veya planında gösterilen aktif ve pasifler devralan şirkete kendiliğinden geçer.
Tescil başvurusunda genellikle şu belgeler sunulur:
bölünme sözleşmesi veya bölünme planı,
bölünmeye katılan şirketlerin genel kurul kararları,
bölünme raporu ile işlem denetçisi raporu,
alacaklılara yapılan çağrıya ilişkin ilanlar,
sermaye artırımı veya azaltımı yapılıyorsa buna ilişkin belgeler.
Tam bölünmede bölünen şirket ticaret sicilinden silinir; kısmi bölünmede ise bölünen şirketin sermayesi ve malvarlığı sicilde yeni durumuna göre güncellenir. Bu nedenle tescil başvurusundan önce devredilecek varlıkların sözleşmede tek tek ve tereddüde yer bırakmayacak biçimde gösterilmesi önem taşımaktadır.
