Ödenmemiş sermaye, ortakların taahhüt edip henüz şirkete ödemediği sermaye tutarıdır. Bu yazıda ödeme süreleri, temerrüt ve ıskat, ortağın şirkete borçlanma yasağı, alacaklıların bu alacağa başvurusu ve ortağın sorumluluğunun sınırları ele alınmaktadır.
Ödenmemiş sermaye, anonim veya limited şirkette ortakların şirket sözleşmesinde ya da sermaye artırımında taahhüt ettikleri, ancak henüz şirkete ödemedikleri sermaye tutarıdır. Bu tutar ortağın şirkete karşı borcudur ve nakdi sermayede kural olarak tescili izleyen yirmi dört ay içinde ödenmesi gerekir.
Sermaye taahhüdü bir vaat değil, ortağın şirkete karşı hukuken bağlayıcı bir borcudur. Ödenmemiş sermaye süresinde ödenmezse ortak temerrüde düşer; şirket faiz ve ceza isteyebilir, anonim şirkette pay sahipliğinden ıskat yoluna gidebilir, şirket alacaklıları da bu alacağa başvurabilir.
Bu yazıda ödenmemiş sermayenin tanımı, ödeme süreleri, temerrüdün sonuçları, ortağın şirkete borçlanma yasağı ve alacaklılar karşısındaki durum ayrıntılı olarak ele alınacaktır.
1. Ödenmemiş Sermaye Nedir?
Ödenmemiş sermaye, taahhüt edilen esas sermaye ile fiilen ödenen sermaye arasındaki farktır. Bu tutar muhasebede şirketin ortaklardan alacağı olarak izlenir ve öz kaynakların altında ayrıca gösterilir.
Örneğin 250.000 TL sermayeyle kurulan bir anonim şirkette tescilden önce 62.500 TL ödenmişse, kalan borç 250.000 − 62.500 = 187.500 TL'dir. Bu tutarın ödenmesi için kanunda belirlenen süre içinde ortaklar şirkete karşı borçludur.
Kuruluşta sermaye ödeme kuralları anonim şirket nasıl kurulur ve limited şirket nasıl kurulur yazılarında açıklanmıştır. Bu nedenle bu tutarın, ortağın ileride ödemekle yükümlü olduğu gerçek bir borç olarak kabul edilmesi önem taşımaktadır.
2. Ödenmemiş Sermaye Ne Zaman Ödenmelidir?
Anonim şirkette nakden taahhüt edilen payların en az yüzde yirmi beşi tescilden önce, kalanı tescili izleyen yirmi dört ay içinde ödenir; limited şirkette ise nakdi sermayenin tamamı tescili izleyen yirmi dört ay içinde ödenebilir. Ödeme takvimi bu süre içinde genel kurul veya yönetim organı kararıyla belirlenir.
Şirket türüne göre ödeme kuralları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir:
Konu | Anonim şirket | Limited şirket |
|---|---|---|
Tescilden önce ödeme | Nakdi taahhüdün en az %25'i | Gerekmez |
Kalan tutarın ödeme süresi | Tescili izleyen 24 ay | Tescili izleyen 24 ay |
Ödeme çağrısını yapan | Yönetim kurulu | Müdürler |
Dayanak | TTK m. 344 | TTK m. 585 |
Yirmi dört aylık süre, ödemenin bu süreden önce istenmesine engel değildir; şirket ihtiyaç duyduğunda ödeme çağrısı yapabilir. Dolayısıyla ortakların sürenin son gününü beklemeden şirketin çağrısına uyması gerekir.
3. Sermaye Süresinde Ödenmezse Ne Olur?
Sermaye borcunu süresinde ödemeyen ortak, ayrıca bir ihtara gerek kalmaksızın temerrüde düşer ve temerrüt faizi ödemekle yükümlü olur. Esas sözleşmede öngörülmüşse ayrıca sözleşme cezası da istenebilir.
Anonim şirkette yönetim kurulu, temerrüde düşen pay sahibini ıskat yoluyla pay sahipliğinden çıkarabilir. Buna göre ıskat süreci;
pay sahibine, ilan yoluyla ve kanunda öngörülen sürelere uyularak ödeme çağrısı yapılması,
verilen ek süre içinde de ödeme yapılmaması,
yönetim kurulunun pay sahibinin haklarının ve yapılan ödemelerin düştüğünü ilan etmesi,
düşürülen paylar yerine yeni pay senetleri çıkarılması,
şeklinde işler. Iskat edilen pay sahibinin yaptığı kısmi ödemeler şirkete kalır ve pay sahibinin zarardan sorumluluğu devam edebilir.
Limited şirkette de temerrüde düşen ortağa karşı faiz, sözleşme cezası ve kanunda öngörülen diğer yaptırımlar uygulanabilir. Bu nedenle sermaye borcunun ödenmesinin ortaklar arasındaki ilişkiden bağımsız, kanuni bir yükümlülük olduğu dikkate alınmalıdır.
4. Sermaye Borcunu Ödemeyen Ortak Şirkete Borçlanabilir mi?
Hayır, Türk Ticaret Kanunu'nun 358. maddesi uyarınca pay sahipleri, vadesi gelmiş sermaye borçlarını ödemedikçe ve şirketin serbest yedek akçelerle birlikte kârı geçmiş yıl zararlarını karşılayacak düzeyde olmadıkça şirkete borçlanamaz. Bu yasak, ortağın şirketten para çekmesini sınırlar.
Uygulamada ortağın şirketten çektiği tutarlar cari hesapta ortak borcu olarak izlenir. Sermaye borcu ödenmemişken bu hesabın borç bakiyesi vermesi, kanuni yasağın ihlali anlamına gelebilir.
Tek ortaklı şirketlerde bu kuralın önemi daha da artar; konu tek ortaklı limited şirket yazısında ayrıca ele alınmıştır. Bu nedenle sermaye borcu ödenmeden ortak cari hesabının borç bakiyesi vermemesine dikkat edilmesi önem taşımaktadır.
5. Şirket Alacaklıları Ödenmemiş Sermayeye Başvurabilir mi?
Evet, ödenmeyen sermaye taahhüdü şirketin ortaktan olan bir alacağıdır ve şirket alacaklıları bu alacağı icra takibi yoluyla haczettirebilir. Şirketin iflası hâlinde ise bu alacak iflas masasına dahil olur ve iflas idaresi tarafından ortaktan istenir.
Bu nedenle ortağın sorumluluğu, kural olarak taahhüt ettiği sermaye tutarıyla sınırlı olsa da ödenmemiş kısım bakımından şirket alacaklılarının talebiyle karşı karşıya kalabilir. Ortağın sermaye payının tamamını ödemiş olması, bu riski ortadan kaldırır.
Limited şirket ortakları ayrıca şirketten tahsil edilemeyen kamu alacaklarından sermaye payları oranında sorumlu tutulabilir. Bu sorumluluk sermayenin ödenmiş olup olmamasından bağımsızdır ve şahıs şirketi mi limited şirket mi yazısında açıklanmıştır.
6. Ödenmemiş Sermayede Sık Yapılan Hatalar Nelerdir?
En sık yapılan hata, sermayenin yalnızca kâğıt üzerinde taahhüt edilip ödenmeden bırakılmasıdır. Yüksek sermaye gösterilen ancak ödenmeyen şirketlerde ortaklar, şirketin mali durumu bozulduğunda bu borçla karşılaşır.
Uygulamada karşılaşılan diğer hatalar şunlardır;
ödemenin şirket hesabı yerine ortaklardan birinin kişisel hesabına yapılması,
ödemenin açıklamasında sermaye borcu ifadesinin bulunmaması,
asgari sermaye uyumu için yapılan artırımın ödenmesinin takip edilmemesi,
pay devrinde ödenmemiş sermaye borcunun devralana bildirilmemesi,
gibi durumlar ispat sorunlarına ve ortaklar arası uyuşmazlıklara yol açar. Bu nedenle sermaye ödemelerinin banka kaydıyla, açıklamasıyla ve şirket kayıtlarıyla uyumlu şekilde yapılması önem taşımaktadır.
7. Sıkça Sorulan Sorular
Ödenmemiş sermaye ile pay devri yapılabilir mi?
Evet, sermaye borcu tamamen ödenmemiş paylar da devredilebilir; ancak anonim şirkette bedeli tamamen ödenmemiş paylar için hamiline pay senedi çıkarılamaz. Devirle birlikte kalan sermaye borcu kural olarak devralana geçer. Devredenin sorumluluğunun ne ölçüde devam edeceği şirket türüne göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Sermaye borcu zamanaşımına uğrar mı?
Sermaye taahhüdünden doğan alacak, genel zamanaşımı kurallarına tabidir ve ödeme vadesinin gelmesiyle zamanaşımı işlemeye başlar. Ancak şirket, vade gelmeden önce ödeme çağrısı yapmamışsa vadenin hangi tarihte geldiği ayrıca belirlenir. Bu nedenle şirket kayıtlarında ödeme çağrılarının tarihleri ve tebliğ belgeleriyle birlikte saklanması gerekir.
Ödenmemiş sermaye bilançoda nasıl gösterilir?
Bu tutar, muhasebede ödenmemiş sermaye hesabında izlenir ve bilançoda öz kaynaklar grubunda sermayeden indirim olarak gösterilir. Böylece bilançoda kolayca hem taahhüt edilen sermaye hem de fiilen ödenen tutar ayrı ayrı görülebilir. Bu gösterim, TTK 376 kapsamındaki sermaye kaybı hesabında da dikkate alınır.
Sermaye ayni olarak ödenebilir mi?
Evet, sermaye taahhüdü nakit yerine taşınmaz, taşıt veya işletme gibi aynî değerlerle de yerine getirilebilir. Bu durumda değerin mahkemece atanan bilirkişi raporuyla belirlenmesi ve malın ilgili sicilde şirket adına devredilmesi gerekir. Aynî sermayenin bilirkişice belirlenen değeri, ortağın taahhüt ettiği sermaye tutarını karşılamalıdır.
İflasta ödenmemiş sermaye kimden istenir?
Şirketin iflası hâlinde ortağın kalan sermaye borcu, iflas masasına ait bir alacak olarak iflas idaresi tarafından borçlu ortaktan istenir. Ortak, bu durumda şirket alacaklılarına doğrudan değil, iflas masasına karşı ödeme yapar. Ortaktan tahsil edilen tutar, sıra cetveline göre şirket alacaklılarının alacaklarının karşılanmasında kullanılır.
8. Sonuç
Ödenmemiş sermaye, anonim şirkette Türk Ticaret Kanunu'nun 344., limited şirkette 585. maddesine göre tescili izleyen yirmi dört ay içinde ödenmesi gereken bir ortaklık borcudur; temerrüt hâlinde 480 ve 482. maddelerdeki yaptırımlar uygulanır ve 358. madde uyarınca ortak şirkete borçlanamaz. Şirket alacaklıları bu alacağı haczettirebilir.
Kâğıt üzerinde bırakılan sermaye taahhütleri, şirketin mali durumu bozulduğunda ortaklar için beklenmedik bir yük hâline gelebilir. Bu nedenle sermaye ödemelerinin süresinde ve belgeli şekilde yapılması önem taşımaktadır.
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayınıza ilişkin hukuki danışmanlık yerine geçmez.
Yorumlar
Yorum Bırak