Şirket birleşmesi, bir veya birden fazla şirketin malvarlığının bütün hâlinde başka bir şirkete geçtiği ve devrolunan şirketin tasfiyesiz sona erdiği işlemdir. Türk Ticaret Kanunu'nun 136. maddesi uyarınca birleşme, devralma yoluyla ya da yeni bir şirket kurularak yapılabilir; işlem ticaret siciline tescille hüküm doğurur.
Birleşme, grup şirketlerinin sadeleştirilmesi, maliyetlerin azaltılması ve ölçek büyütme amacıyla sıkça başvurulan bir yeniden yapılanma aracıdır. Şirket birleşmesi sürecinde ortakların payları, alacaklıların hakları ve çalışanların iş ilişkileri kanunla ayrıca korunur.
Bu yazıda birleşme türleri, birleşme sözleşmesi ve raporu, inceleme hakkı, genel kurul kararı, kolaylaştırılmış birleşme, tescil ve alacaklıların korunması ayrıntılı olarak ele alınacaktır.
1. Şirket Birleşmesi Türleri Nelerdir?
Türk Ticaret Kanunu iki birleşme türü öngörür: devralma yoluyla birleşme ve yeni kuruluş yoluyla birleşme. Her iki türde de devrolunan şirket tasfiye edilmeden sona erer ve ortakları birleşmeden sonra varlığını sürdüren şirketin ortağı olur.
Ölçüt | Devralma yoluyla birleşme | Yeni kuruluş yoluyla birleşme |
|---|---|---|
İşlemin yapısı | Bir şirket diğerini devralır | İki veya daha fazla şirket yeni bir şirkette birleşir |
Sona eren şirket | Yalnızca devrolunan şirket | Birleşen şirketlerin tamamı |
Sermaye işlemi | Devralan şirket genellikle sermaye artırır | Yeni şirket kuruluş hükümlerine göre kurulur |
Uygulamadaki sıklık | Yaygın | Sınırlı |
Yeni kuruluş yoluyla birleşmede yeni şirket, türüne ilişkin kuruluş hükümlerine uygun olarak kurulur. Kuruluş süreci anonim şirket nasıl kurulur yazısında açıklanmıştır.
1.1. Hangi Şirketler Birleşebilir?
Sermaye şirketleri kendi aralarında ve kooperatiflerle birleşebilir; şahıs şirketlerinin birleşebileceği şirketler ise kanunda ayrıca sayılmıştır. Tasfiye hâlindeki bir şirket de varlıklarının dağıtımına başlanmamışsa devrolunan şirket olarak birleşmeye katılabilir.
Sermayesi karşılıksız kalmış veya borca batık durumdaki bir şirket ise ancak serbestçe kullanılabilen öz varlığı bu kaybı karşılayan bir şirketle birleşebilir. Bu nedenle birleşmeye katılacak şirketlerin mali durumunun en başta incelenmesi önem taşımaktadır.
2. Şirket Birleşmesi Hangi Aşamalardan Oluşur?
Birleşme süreci, yönetim organlarının hazırlık işlemleri, ortakların bilgilendirilmesi, genel kurul kararı ve tescil aşamalarından oluşur. Her aşamada hazırlanan belge, bir sonraki aşamanın dayanağını oluşturur.
birleşme bilançosunun hazırlanması ve gerektiğinde ara bilanço çıkarılması,
yönetim organlarınca yazılı birleşme sözleşmesinin imzalanması,
birleşme raporunun hazırlanması ve işlem denetçisi tarafından denetlenmesi,
belgelerin ortakların incelemesine sunulması,
birleşme kararının genel kurullarca alınması,
birleşmenin ticaret siciline tescil edilmesi.
Bilanço tarihi ile birleşme sözleşmesinin imzalanması arasında 6 aydan fazla süre geçmişse ya da son bilançodan sonra önemli değişiklikler olmuşsa ara bilanço çıkarılır. Bu nedenle sürecin takviminin bilanço tarihi esas alınarak planlanması önem taşımaktadır.
2.1. Ortakların İnceleme Hakkı
Birleşmeye katılan şirketler, genel kurul kararından önceki 30 gün içinde birleşme sözleşmesini, birleşme raporunu, denetleme raporunu ve son üç yılın finansal tablolarını ortakların incelemesine sunar. Ortaklar bu belgelerin suretlerini de isteyebilir.
Küçük ve orta ölçekli işletmeler, tüm ortakların onayıyla birleşme raporu ve inceleme hakkı gibi bazı aşamalardan vazgeçebilir. Ancak bu vazgeçme, ortakların tamamının açık onayına bağlı olduğundan yazılı olarak belgelenmelidir.
3. Birleşme Kararı Hangi Çoğunlukla Alınır?
Anonim şirkette birleşme kararı, esas veya çıkarılmış sermayenin en az yarısının temsil edildiği genel kurulda, temsil edilen oyların dörtte üçüyle alınır. Limited şirkette de birleşme kararı için kanunda ağırlaştırılmış bir nisap öngörülmüştür.
Genel kurul toplantısının hazırlığı ve karar tutanağı genel kurul toplantısı yazısında açıklanmıştır. Birleşme kararı, sermaye artırımı ve esas sözleşme değişikliği gerektiriyorsa toplantıda Bakanlık temsilcisinin bulunması da zorunludur.
4. Kolaylaştırılmış Birleşme Nedir?
Kolaylaştırılmış birleşme, Türk Ticaret Kanunu'nun 155. ve 156. maddelerinde düzenlenen ve yalnızca sermaye şirketleri arasında uygulanan basitleştirilmiş birleşme usulüdür. Bu usulde birleşme raporu ve genel kurul onayı gibi bazı aşamalar aranmaz.
Kolaylaştırılmış birleşme şu hâllerde uygulanabilir:
devralan sermaye şirketinin, devrolunan şirketin oy hakkı veren paylarının tamamına sahip olması,
bir kişi veya ortaklar grubunun, birleşen sermaye şirketlerinin oy hakkı veren paylarının tamamına sahip olması,
devralan sermaye şirketinin, devrolunan şirketin oy hakkı veren paylarının en az %90'ına sahip olması.
%90 kuralının uygulandığı hâlde azlıktaki ortaklara devralan şirketin payları yanında gerçek değere karşılık gelen bir ayrılma akçesi seçeneği sunulur. Ayrıca bu hâlde inceleme hakkı, ticaret siciline tescil başvurusundan en az 30 gün önce tanınmalıdır.
5. Birleşmede Alacaklılar ve Ortaklar Nasıl Korunur?
Birleşmede ortakların korunması payların değerinin ve haklarının korunması yoluyla, alacaklıların korunması ise teminat hakkı yoluyla sağlanır. Bu korumalar, birleşmenin ortaklar ve alacaklılar aleyhine kullanılmasını önlemeyi amaçlar.
Ortaklara verilecek payların eşitlenmesi için ödenecek denkleştirme akçesi, verilen payların gerçek değerinin onda birini aşamaz. Örneğin ortağa verilen payların gerçek değeri 1.000.000 TL ise denkleştirme akçesi en fazla 1.000.000 ÷ 10 = 100.000 TL olabilir.
Alacaklılar ise birleşmenin hukuken geçerlilik kazanmasından itibaren 3 ay içinde talep ederlerse devralan şirket alacaklarını teminat altına alır. Alacaklılar bu haklarına ilişkin olarak Ticaret Sicili Gazetesi'nde yedişer gün arayla üç kez yapılan ilanla bilgilendirilir.
6. Birleşmenin Tescili ve Sonuçları
Birleşme, ticaret siciline tescil edildiği anda geçerlilik kazanır. Tescille birlikte devrolunan şirketin bütün aktif ve pasifleri devralan şirkete geçer ve devrolunan şirket ticaret sicilinden silinir.
Devrolunan şirketin iş ilişkileri de bütün hak ve borçlarıyla devralan şirkete geçer. Vergi bakımından ise birleşme, Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 19. ve 20. maddelerindeki şartlar sağlandığında devir olarak kabul edilir ve birleşme nedeniyle doğan kazanç vergilendirilmez.
Birleşme, şirket bölünmesinin tersine işleyen bir yeniden yapılanma işlemidir. Bölünme süreci şirket bölünmesi yazısında ayrıca ele alınmıştır.
