TTK 395, anonim şirkette yönetim kurulu üyesinin genel kurulun izni olmadan şirketle kendisi veya başkası adına işlem yapamayacağını düzenler. Maddenin ikinci fıkrası ise pay sahibi olmayan yönetim kurulu üyelerinin ve yakınlarının şirkete nakit borçlanmasını, genel kurul izniyle de aşılamayacak şekilde yasaklar.

Yönetim kurulu üyesinin şirketle yaptığı işlemde, şirket menfaati ile üyenin kişisel menfaati çatışabilir. TTK 395 bu çıkar çatışmasını önlemek için işlem yapma yasağını genel kurul iznine bağlamış, borçlanma yasağını ise daha sıkı bir kurala tabi tutmuştur.

Bu yazıda işlem yapma yasağının kapsamı, istisnaları, borçlanma yasağı, yasağa aykırılığın hukuki ve cezai sonuçları ayrıntılı olarak ele alınacaktır.

1. TTK 395 Kapsamında İşlem Yapma Yasağı Nedir?

İşlem yapma yasağı, yönetim kurulu üyesinin genel kurulun izni olmadan şirketle kendisi veya başkası adına herhangi bir işlem yapamamasıdır. Aksi hâlde şirket, yapılan işlemin batıl olduğunu ileri sürebilir; karşı taraf ise bu iddiada bulunamaz.

Yasak, temsil yetkisi bulunsun bulunmasın bütün yönetim kurulu üyelerini kapsar. Satış, kira, hizmet ve eser sözleşmeleri gibi ticari veya kişisel nitelikteki işlemlerin tamamı yasak kapsamındadır.

Örneğin bir yönetim kurulu üyesinin kendisine ait taşınmazı şirkete kiralaması veya şirketin aracını satın alması, genel kurul izni olmadan yapılamaz. Yönetim kurulunun genel yükümlülükleri anonim şirkette yönetim kurulu yazısında açıklanmıştır.

2. İşlem Yapma Yasağının İstisnaları Nelerdir?

İşlem yapma yasağı, genel kurulun önceden izin vermesi veya yapılmış işleme sonradan icazet vermesiyle aşılabilir. Bunun yanında şirket aleyhine sonuç doğurma ihtimali bulunmayan işlemler de yasak kapsamında değerlendirilmez.

Buna göre başlıca istisnalar şunlardır;

  • genel kurulun işlemden önce verdiği izin,

  • genel kurulun yapılmış işleme sonradan açık veya zımni olarak verdiği icazet,

  • şirketin muaccel bir borcunun ifası gibi şirketi zarara uğratmayan işlemler,

  • yönetim kurulu üyesinin şirkete karşılıksız kazandırma yapması,

gibi hâllerde yasak uygulanmaz. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi'nin 02.06.2025 tarihli, 2024/5623 E., 2025/3934 K. sayılı kararında, genel kurulun icazetinin bulunduğu kabul edilerek ilk derece mahkemesinin kararı bozulmuştur.

Genel kurul izninin hangi toplantıda ve hangi gündemle alınacağı genel kurul toplantısı nasıl yapılır yazısında açıklanmıştır. Bu nedenle üye ile şirket arasındaki sözleşmelerde izin veya icazet kararının gündeme açıkça konulması önem taşımaktadır.

3. Borçlanma Yasağı Kimleri Kapsar?

Borçlanma yasağı, pay sahibi olmayan yönetim kurulu üyelerini ve bu üyelerin pay sahibi olmayan yakınlarını kapsar. Bu kişiler şirkete nakit borçlanamaz; şirket de bu kişiler için kefalet, garanti ve teminat veremez, sorumluluk yüklenemez ve borçlarını devralamaz.

Yakınlar, Türk Ticaret Kanunu'nun 393. maddesinde sayılan kişilerdir. Bu madde üyenin eşini, alt ve üst soyunu ve belirli dereceye kadar kan ve kayın hısımlarını kapsar.

İki yasağın farkları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir:

Konu

İşlem yapma yasağı (m. 395/1)

Borçlanma yasağı (m. 395/2)

Kapsadığı kişiler

Bütün yönetim kurulu üyeleri

Pay sahibi olmayan üyeler ve pay sahibi olmayan yakınları

Yasaklanan işlem

Şirketle her türlü işlem

Nakit borçlanma, kefalet, garanti, teminat, borç üstlenme

Genel kurul izniyle aşılabilir mi

Evet

Hayır

Aykırılığın sonucu

İşlemin geçersizliği tartışması

Alacaklıların doğrudan takibi ve adli para cezası

Pay sahibi olan yönetim kurulu üyeleri borçlanma yasağı bakımından ise pay sahiplerinin şirkete borçlanma yasağına tabidir. Bu yasak ödenmemiş sermaye yazısında açıklanmıştır.

4. Yasağa Aykırı İşlemin Sonuçları Nelerdir?

Genel kurul izni olmadan yapılan işlem, öğretide ağırlıklı görüşe göre askıda hükümsüzdür; genel kurul icazet verirse geçerli hâle gelir, vermezse hükümsüz kalır. Kanundaki "batıl" ifadesinin anlamı ise öğretide tartışmalıdır.

Borçlanma yasağına aykırılık hâlinde şirket alacaklıları, şirketin üstlendiği tutar kadar bu kişileri şirket borçları için doğrudan takip edebilir. Böylece yasağa aykırı işlemle şirketten çıkan değer, alacaklılar lehine geri istenebilir hâle gelir.

Yasağa aykırı işlem nedeniyle şirket zarara uğramışsa, üyenin hukuki sorumluluğu da gündeme gelir. Sorumluluğun şartları TTK 553 yönetim kurulu üyelerinin sorumluluğu yazısında açıklanmıştır.

5. TTK 395'e Aykırılığın Cezai Yaptırımı Var mı?

Evet, Türk Ticaret Kanunu'nun 562. maddesinin beşinci fıkrasının (c) bendi uyarınca 395. maddeye aykırı olarak şirkete borçlananlar, üç yüz günden az olmamak üzere adli para cezasıyla cezalandırılır. Bu yaptırım borçlanma yasağının ihlaline ilişkindir.

İşlem yapma yasağının ihlali için ise kanunda doğrudan bir cezai yaptırım öngörülmemiştir. Bu durumda yaptırım, işlemin geçersizliği ve üyenin hukuki sorumluluğu ile sınırlı kalır.

Cezai yaptırımın yanında, borçlanmanın vergi incelemesinde örtülü kazanç dağıtımı olarak değerlendirilmesi de mümkündür. Bu nedenle yönetim kurulu üyeleri ile şirket arasındaki her para hareketinin dayanağının ve izninin belgelenmesi önem taşımaktadır.

6. Uygulamada Hangi İşlemler TTK 395 Kapsamına Girer?

Uygulamada en sık karşılaşılan işlemler, yönetim kurulu üyesine ait taşınmazın şirkete kiralanması, üyenin sahibi olduğu başka bir şirketle hizmet sözleşmesi yapılması ve şirket varlıklarının üyeye satılmasıdır. Bu işlemlerin her biri genel kurul iznine tabidir.

Örneğin;

  • üyenin kendi binasının şirkete aylık kira karşılığında kiralanması,

  • üyenin ortağı olduğu bir danışmanlık şirketinden hizmet alınması,

  • şirket aracının veya ekipmanının üyeye satılması,

  • üyenin şirkete faizli borç vermesi,

gibi işlemler kapsam içinde değerlendirilir. Üyenin başkası adına yaptığı işlemler de yasağa tabi olduğundan, üyenin ortağı olduğu şirketle yapılan sözleşmelerde dikkatli olunmalıdır.

Süreklilik gösteren işlemler için her yıl olağan genel kurulda izin alınması uygulamada kolaylık sağlar. Bu nedenle bu tür işlemlerin olağan genel kurul gündemine ayrı bir madde olarak eklenmesi önem taşımaktadır.

7. Sıkça Sorulan Sorular

Yönetim kurulu üyesi şirketten araç satın alabilir mi?

Evet, ancak yalnızca genel kurulun izni veya sonradan vereceği icazet ile alabilir. Türk Ticaret Kanunu'nun 395. maddesi uyarınca izin olmadan yapılan satış işleminin geçersizliği şirket tarafından ileri sürülebilir. Satış bedelinin piyasa değerine uygun olması da örtülü kazanç dağıtımı riskini azaltmak için önem taşır.

Pay sahibi olan yönetim kurulu üyesi şirkete borçlanabilir mi?

Pay sahibi olan yönetim kurulu üyesi, 395. maddedeki borçlanma yasağına değil, pay sahiplerine ilişkin 358. maddedeki kurala tabidir. Buna göre vadesi gelmiş sermaye borcunu ödemiş olması ve şirketin kârının yedek akçelerle birlikte geçmiş yıl zararlarını karşılaması hâlinde şirkete borçlanabilir. Aksi hâlde borçlanma yasaktır.

Esas sözleşmeyle işlem yapma yasağı kaldırılabilir mi?

Öğretide, işlem yapma yasağının esas sözleşmeye konulacak bir hükümle tüm üyeler bakımından genel olarak kaldırılabileceği ileri sürülmektedir. Bu durumda yönetim kurulu üyesinin yapacağı her işlem için ayrıca genel kurul izni alınmasına gerek kalmaz. Ancak borçlanma yasağı emredici nitelikte olduğu için esas sözleşmeyle kaldırılamaz.

Şirket yönetim kurulu üyesine maaş avansı verebilir mi?

Pay sahibi olmayan yönetim kurulu üyesine verilen ve ücretten mahsup edilecek küçük tutarlı avansların borçlanma yasağı kapsamında değerlendirilip değerlendirilmeyeceği somut olayın özelliklerine göre belirlenir. Avansın ücret niteliğini aşarak nakit borç işlevi görmesi hâlinde yasak kapsamına girebileceği dikkate alınmalıdır. Bu nedenle avanslar yazılı karara bağlanmalıdır.

TTK 395 limited şirket müdürlerine uygulanır mı?

Limited şirkette müdürlerin şirketle işlem yapmasına ilişkin özel kurallar limited şirket hükümlerinde düzenlenmiş ve anonim şirket hükümlerine yollama yapılmıştır. Bu nedenle limited şirket müdürleri bakımından da benzer bir çıkar çatışması denetimi uygulanır. Uygulanacak hükmün kapsamı şirket sözleşmesiyle birlikte ayrıca değerlendirilmelidir.

8. Sonuç

TTK 395, yönetim kurulu üyesinin şirketle işlem yapmasını genel kurul iznine bağlar ve pay sahibi olmayan üyeler ile yakınlarının şirkete borçlanmasını yasaklar; borçlanma yasağına aykırılık 562. madde uyarınca üç yüz günden az olmamak üzere adli para cezası gerektirir. İşlem yapma yasağı izin veya icazetle aşılabilir.

Yönetim kurulu üyesi ile şirket arasındaki işlemlerin izin alınmadan yapılması, işlemin geçersizliğine ve üyenin sorumluluğuna yol açabilir. Bu nedenle bu tür işlemlerden önce genel kurul izninin alınması ve kararın gündemde açıkça yer alması önem taşımaktadır.

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olayınıza ilişkin hukuki danışmanlık yerine geçmez.