Evinizi bir çocuğunuza bırakmak, bakımınızı üstlenen kişiyi ödüllendirmek ya da bir vakfa bağış yapmak istiyorsanız bunu ölümden sonra hüküm doğuracak bir vasiyetnameyle yapabilirsiniz. Vasiyetname nasıl yapılır sorusunun cevabı şekle bağlıdır: Türk hukukunda vasiyet resmi şekilde, mirasbırakanın el yazısıyla ya da olağanüstü durumlarda sözlü olarak yapılabilir ve bu şekillerden birine uyulmadan yazılan metin geçerli olmaz.
Vasiyetnamenin şekli 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 531 ilâ 544. maddelerinde düzenlenir. Bu yazıda üç vasiyetname türünü karşılaştırıyor, vasiyetnameyle neler yapılabileceğini, saklı pay sınırını ve vasiyetten dönmeyi anlatıyoruz. Şekle aykırı ya da ehliyetsiz yapılan vasiyetnamenin akıbetini vasiyetnamenin iptali davası yazımızda ayrıca ele aldık.
Kısaca
Vasiyetname nasıl yapılır? Vasiyetname resmi şekilde, mirasbırakanın el yazısıyla ya da olağanüstü durumlarda iki tanığa sözlü anlatılarak yapılır (TMK m. 531).
El yazılı vasiyetname geçerli mi? Evet. Yıl, ay ve gün gösterilerek baştan sona mirasbırakanın el yazısıyla yazılıp imzalanmışsa geçerlidir (TMK m. 538/1).
Vasiyetname kaç yaşında yapılabilir? Ayırt etme gücüne sahip ve 15 yaşını doldurmuş herkes vasiyet yapabilir (TMK m. 502).
Vasiyetnameyle bütün mal bir kişiye bırakılabilir mi? Altsoy, anne-baba veya eş varsa hayır. Bu durumda yalnızca saklı paylar dışında kalan kısım serbestçe bırakılabilir (TMK m. 505/1).
Vasiyetname nedir ve kimler yapabilir?
Vasiyetname, bir kişinin ölümünden sonra malvarlığının kime ve nasıl geçeceğini tek taraflı olarak belirlediği ölüme bağlı tasarruftur. Mirasbırakan, tasarruf özgürlüğünün sınırları içinde malvarlığının tamamında veya bir kısmında vasiyetname ya da miras sözleşmesiyle tasarrufta bulunabilir (TMK m. 514/1).
Vasiyet yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip olmak ve 15 yaşını doldurmuş olmak yeterlidir; ergin olmak aranmaz (TMK m. 502). Buna karşılık miras sözleşmesi için ergin olmak ve kısıtlı bulunmamak gerekir (TMK m. 503). Yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama etkisinde yapılan vasiyet geçersizdir; ancak mirasbırakan durumu öğrendiği ya da etkiden kurtulduğu günden başlayarak 1 yıl içinde tasarruftan dönmezse tasarruf geçerli sayılır (TMK m. 504/1).
Resmi vasiyetname nasıl yapılır?
Resmi vasiyetname, iki tanığın katılmasıyla resmi memur tarafından düzenlenir; resmi memur sulh hâkimi, noter veya kanunla yetkilendirilmiş başka bir görevli olabilir (TMK m. 532). Uygulamada resmi vasiyetname çoğunlukla noterde yapılır.
Arzularınızı memura bildirin. Mirasbırakan son arzularını resmi memura anlatır; memur vasiyetnameyi yazar veya yazdırır (TMK m. 533/1).
Metni okuyup imzalayın. Vasiyetname mirasbırakan tarafından okunur ve imzalanır; memur da tarih koyarak imzalar (TMK m. 533/2-3).
Tanıklara beyanda bulunun. Tarih ve imzadan hemen sonra mirasbırakan, vasiyetnameyi okuduğunu ve son arzularını içerdiğini memurun huzurunda iki tanığa beyan eder (TMK m. 534/1).
Tanıkların şerhini sağlayın. Tanıklar, beyanın kendi önlerinde yapıldığını ve mirasbırakanı tasarrufa ehil gördüklerini vasiyetnameye yazar veya yazdırır ve imzalar. İçeriğin tanıklara bildirilmesi zorunlu değildir (TMK m. 534/2-3).
Aslının saklandığından emin olun. Resmi vasiyetnameyi düzenleyen memur, aslını saklamakla yükümlüdür (TMK m. 537).
Mirasbırakan okuyamıyor veya imzalayamıyorsa memur vasiyetnameyi iki tanığın önünde ona okur; tanıklar ayrıca okumanın kendi önlerinde yapıldığını yazar ve imzalar (TMK m. 535).
Kimler tanık olamaz?
Fiil ehliyeti bulunmayanlar, ceza mahkemesi kararıyla kamu hizmetinden yasaklılar, okuryazar olmayanlar, mirasbırakanın eşi, üstsoy ve altsoy kan hısımları, kardeşleri ve bu kişilerin eşleri resmi vasiyetnamenin düzenlenmesine memur veya tanık olarak katılamaz (TMK m. 536/1). Ayrıca vasiyetnameye katılan memura, tanıklara ve onların yakınlarına o vasiyetnameyle kazandırma yapılamaz (TMK m. 536/2).
Tanık seçimine dikkat. Lehine vasiyet yapılan kişinin eşini ya da kardeşini tanık olarak getirmek, en azından o kişiye yapılan kazandırmanın iptali sonucunu doğurabilir (TMK m. 558/3). Tanıkları, vasiyetnameden hiçbir çıkarı olmayan kişilerden seçin.
El yazılı vasiyetnamenin şartları
El yazılı vasiyetname, yapıldığı yıl, ay ve gün gösterilerek başından sonuna kadar mirasbırakanın el yazısıyla yazılmalı ve imzalanmalıdır (TMK m. 538/1). Bu şartlardan birinin eksikliği, vasiyetnamenin şekil yönünden iptaline yol açabilir.
Tamamı el yazısıyla: Bilgisayarda yazılıp yalnızca imzalanan metin el yazılı vasiyetname sayılmaz. Başkasına yazdırılan bölüm de şartı bozar.
Tarih: Yıl, ay ve gün açıkça yazılmalıdır. Tarihsiz vasiyetname, birden fazla vasiyetname varsa hangisinin sonraki olduğunu belirsiz bırakır.
İmza: İmza metnin sonunda, mirasbırakanın kendi eliyle atılmalıdır.
Saklama: El yazılı vasiyetname, açık veya kapalı olarak notere, sulh hâkimine veya yetkili memura saklanmak üzere bırakılabilir (TMK m. 538/2). Bu zorunlu değildir, ama kaybolma riskini azaltır.
Sözlü vasiyet ne zaman yapılabilir?
Sözlü vasiyet, yalnızca yakın ölüm tehlikesi, ulaşımın kesilmesi, hastalık, savaş gibi olağanüstü durumlar yüzünden resmi veya el yazılı vasiyetname yapılamıyorsa başvurulabilen istisnai bir yoldur (TMK m. 539/1). Mirasbırakan son arzularını iki tanığa anlatır ve onlara bu beyana uygun bir vasiyetname yazma veya yazdırma görevi verir (TMK m. 539/2).
Tanıklardan biri beyanı yer, yıl, ay ve gün belirterek hemen yazar, imzalar ve diğer tanığa imzalatır; ikisi birlikte belgeyi vakit geçirmeden sulh veya asliye mahkemesine verir (TMK m. 540/1). Mirasbırakan için sonradan diğer şekillerde vasiyetname yapma olanağı doğarsa, bu tarihin üzerinden 1 ay geçince sözlü vasiyet hükümden düşer (TMK m. 541).
Vasiyetname türleri arasındaki farklar
Üç vasiyetname türü, güvenilirlik, maliyet ve iptal riski bakımından birbirinden ayrılır. Karşılaştırma şöyledir:
Ölçüt | Resmi vasiyetname | El yazılı vasiyetname | Sözlü vasiyet |
|---|---|---|---|
Kim düzenler? | Noter, sulh hâkimi veya yetkili memur | Mirasbırakanın kendisi | İki tanık |
Tanık | 2 tanık zorunlu | Gerekmez | 2 tanık zorunlu |
Ne zaman yapılabilir? | Her zaman | Her zaman | Yalnızca olağanüstü durumda |
Okuryazarlık | Gerekmez (TMK m. 535) | Gerekir | Gerekmez |
Saklanma | Memur aslını saklar | İsteğe bağlı teslim | Mahkemeye verilir |
Geçerlilik süresi | Süresiz | Süresiz | Normal şekil mümkün olduktan 1 ay sonra düşer |
Şekil yönünden iptal riski | Düşük | Yüksek | Yüksek |
Vasiyetnameyle neler yapılabilir?
Vasiyetnameyle mirasbırakan mirasçı atayabilir, belirli bir malı birine bırakabilir, şart ve yükleme koyabilir, yedek mirasçı belirleyebilir ve vasiyeti yerine getirme görevlisi atayabilir. Başlıca tasarruf türleri şunlardır:
Mirasçı atama: Mirasın tamamı veya belli bir oranı için bir ya da birden çok kişi mirasçı atanabilir (TMK m. 516).
Belirli mal bırakma: Bir kişiye, onu mirasçı atamadan belirli bir mal, intifa hakkı ya da bir edim bırakılabilir (TMK m. 517).
Şart ve yükleme: Kazandırma şarta veya yüklemeye bağlanabilir; hukuka veya ahlaka aykırı şart ve yüklemeler tasarrufu geçersiz kılar (TMK m. 515).
Yedek ve art mirasçı: Atanan mirasçı önce ölür veya mirası reddederse yerine geçecek kişi belirlenebilir; ayrıca mirasın belli bir anda başka birine geçmesi öngörülebilir (TMK m. 520, 521).
Vasiyeti yerine getirme görevlisi: Terekeyi yönetecek, borçları ödeyecek ve vasiyetleri yerine getirecek bir veya birden çok kişi atanabilir (TMK m. 550, 552).
Mirasçılıktan çıkarma: Kanunda sayılan sebeplerden biri varsa saklı paylı mirasçı mirasçılıktan çıkarılabilir. Bunu mirastan men yazımızda anlattık.
Vasiyetnamenin sınırı: saklı pay
Altsoyu, anne ve babası veya eşi bulunan mirasbırakan, mirasının yalnızca saklı paylar dışında kalan kısmında ölüme bağlı tasarrufta bulunabilir (TMK m. 505/1). Bu mirasçılardan hiçbiri yoksa mirasının tamamını dilediğine bırakabilir (TMK m. 505/2).
Saklı payı aşan vasiyet kendiliğinden geçersiz olmaz. Saklı payının karşılığını alamayan mirasçı, tasarruf edilebilir kısmı aşan tasarrufun indirilmesini dava eder (TMK m. 560/1). Saklı pay oranlarını ve indirim hesabını tenkis davası ve saklı pay yazımızda anlattık.
Hesap örneği
Eşi ölmüş, iki çocuğu olan bir kişinin terekesi 6.000.000 TL olsun. Her çocuğun yasal payı 3.000.000 TL, saklı payı bunun yarısı olan 1.500.000 TL’dir (TMK m. 506/1). İki çocuğun saklı payları toplamı 3.000.000 TL olduğundan, mirasbırakan vasiyetnameyle en fazla 3.000.000 TL değerindeki kısmı serbestçe dilediği kişiye bırakabilir. Rakamlar örnektir; hesap, ölüm tarihindeki net tereke üzerinden yapılır (TMK m. 507).
Vasiyetnameden dönme ve değiştirme
Mirasbırakan, vasiyetname için kanunda öngörülen şekillerden birine uyarak yeni bir vasiyetname yapıp önceki vasiyetnamesinden her zaman tamamen veya kısmen dönebilir (TMK m. 542). Vasiyetnameyi yok etmek de dönme sayılır (TMK m. 543/1).
Önceki vasiyetname kaldırılmadan yeni bir vasiyetname yapılırsa, kuşkuya yer bırakmayacak biçimde önceki tamamlanmadıkça sonraki onun yerini alır (TMK m. 544/1). Belirli bir malı vasiyet eden kişi o malı sağlığında satarsa, aksi belirtilmedikçe vasiyet ortadan kalkar (TMK m. 544/2).
Ölümden sonra vasiyetnameye ne olur?
Ölümden sonra ele geçen vasiyetname, geçerli olup olmadığına bakılmaksızın hemen sulh hâkimine teslim edilmelidir; vasiyetnameyi bulan veya saklayan kişi ölümü öğrenir öğrenmez bu görevi yerine getirmezse doğan zarardan sorumlu olur (TMK m. 595). Sulh hâkimi vasiyetnameyi tesliminden itibaren 1 ay içinde açar ve ilgililere okur (TMK m. 596/1). Atanmış mirasçılar ya da vasiyet alacaklıları, itiraz süresi geçtikten sonra sulh mahkemesinden kendileri için belge alır; bu belgenin yasal mirasçılık belgesinden farkını veraset ilamı yazımızda anlattık.
Mirasta hak sahibi olanlara vasiyetnamenin kendilerine ilişkin kısımlarının onaylı örneği tebliğ edilir (TMK m. 597). İptal davası için 1 yıllık süre bu bildirimle öğrenme tarihinden işlemeye başladığından, tebliğ tarihini not etmek önemlidir.
İmzalamadan önce kontrol edin:
El yazılı metinde yıl, ay ve gün tam yazılmış mı?
Metnin tamamı sizin el yazınızla mı, başka biri ekleme yapmış mı?
Lehine kazandırma yapılan kişiler ve yakınları tanık olarak bulunmuyor mu?
Bıraktığınız değer saklı paylar dışında kalan kısmı aşıyor mu?
Önceki vasiyetnameleriniz varsa yenisiyle ilişkisi açıkça yazıldı mı?
Kazandırmalar şarta bağlandıysa şartlar hukuka ve ahlaka uygun mu?
Sık yapılan hatalar
Bilgisayarda yazılmış metni imzalayıp el yazılı vasiyetname sanmak.
Tarihi yalnızca ay ve yıl olarak yazmak.
Lehine vasiyet yapılan kişinin kardeşini tanık yapmak.
Saklı paylı mirasçıları hesaba katmadan bütün malı tek kişiye bırakmak.
Vasiyet edilen taşınmazı sağlığında satıp vasiyetin hâlâ geçerli olduğunu sanmak.
El yazılı vasiyetnameyi kimsenin bilmediği bir yerde saklamak.
