Aile şirketinin hisseleri tek çocuğa kalsın diye diğer çocuğa sağlığınızda bir ev verip “karşılığında mirasımdan pay istemeyeceksin” demek istiyorsanız, bunun hukuki yolu mirastan feragat sözleşmesidir. Mirastan feragat, mirasçının mirasbırakan hayattayken, onunla birlikte resmi şekilde yaptığı bir sözleşmeyle gelecekteki miras hakkından vazgeçmesidir. Sözlü söz, adi yazılı belge ya da çocukların kendi aralarında yaptığı anlaşma bu sonucu doğurmaz.
Mirastan feragat, Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) 528 ilâ 530. maddelerinde düzenlenir ve şekil bakımından miras sözleşmesi kurallarına tabidir. Bu yazıda feragatin türlerini, şeklini, sonuçlarını ve mirasın reddi, mirasçılıktan çıkarma ve taksim sözleşmesiyle farkını anlatıyoruz. Feragatin etkilediği yasal pay kurallarını yasal mirasçılar ve miras payları yazımızda ele aldık.
Kısaca
Mirastan feragat nedir? Mirasbırakanın bir mirasçısıyla, karşılıklı veya karşılıksız olarak, mirasçının miras hakkından vazgeçmesi üzerine yaptığı sözleşmedir (TMK m. 528/1).
Feragat hangi şekilde yapılır? Resmi vasiyetname şeklinde; tarafların iradelerini resmi memura ve iki tanığa aynı anda bildirmesiyle (TMK m. 545).
Feragat edenin çocukları mirasçı olur mu? Karşılıklı feragatte, sözleşmede aksi öngörülmedikçe feragat altsoyu da bağlar (TMK m. 528/2).
Ölümden sonra feragat yapılabilir mi? Hayır. Ölümden sonra miras hakkından vazgeçmek isteyen mirasçı mirası 3 ay içinde reddeder (TMK m. 605, 606).
Mirastan feragat sözleşmesi nedir?
Mirastan feragat sözleşmesi, mirasbırakan ile mirasçısı arasında yapılan ve mirasçının mirasbırakanın ölümünde doğacak miras hakkından önceden vazgeçmesini sağlayan bir miras sözleşmesidir. Feragat yasal mirasçılık hakkını da, saklı payı da kapsayabilir.
Feragat, mirasbırakan açısından mal varlığını sağlığında planlamanın, mirasçı açısından ise gelecekteki belirsiz bir hak yerine bugün kesin bir değer almanın aracıdır. Aile işletmesi, tarım arazisi veya tek bir konut gibi bölünmesi istenmeyen malların tek bir mirasçıda toplanmasında sık kullanılır. Feragatin en önemli özelliği, sözleşmenin mirasbırakanla yapılmasıdır. Kardeşlerin anne-babaları hayattayken “babamızdan kalacak evi sen al, ben almayayım” diye kendi aralarında anlaşması feragat değil, açılmamış mirasa ilişkin bir sözleşmedir ve mirasbırakanın katılımı ve izni olmadan geçersizdir (TMK m. 678).
Karşılıksız ve karşılıklı feragat
Karşılıksız feragat: Mirasçı hiçbir karşılık almadan miras hakkından vazgeçer ve mirasçılık sıfatını kaybeder (TMK m. 528/1).
Karşılıklı feragat: Mirasçı, mirasbırakandan bir para, taşınmaz veya başka bir değer alarak miras hakkından vazgeçer. Sözleşmede aksi öngörülmedikçe bu feragat, feragat edenin altsoyu için de sonuç doğurur (TMK m. 528/2).
Belirli kişiler lehine feragat: Mirasçı, payının belirli bir kişiye kalması şartıyla feragat edebilir. Lehine feragat edilen kişiler herhangi bir sebeple mirasçı olmazlarsa feragat hükümsüz kalır (TMK m. 529).
Feragat sözleşmesi nasıl yapılır?
Mirastan feragat bir miras sözleşmesi olduğundan, geçerli olması için resmi vasiyetname şeklinde yapılması gerekir. Taraflar arzularını resmi memura aynı zamanda bildirir ve sözleşmeyi memurun ve iki tanığın önünde imzalar (TMK m. 545).
Taslağın hazırlanması: Feragatin karşılıklı mı karşılıksız mı olduğu, karşılığın ne olduğu ve altsoyu bağlayıp bağlamayacağı belirlenir.
Resmi memura başvuru: Sözleşme noter veya sulh hâkimi önünde düzenlenir.
İki tanık: Tanıklar, tarafların kendi huzurlarında beyanda bulunduklarını ve tasarruf ehliyetine sahip göründüklerini belgeye yazarak imzalar.
Karşılığın teslimi: Karşılıklı feragatte karşılık olan taşınmaz tapuda ayrıca devredilir; para ödemesi banka kaydıyla belgelenir.
Yargıtay, resmi şekle uyulmadan düzenlenen feragat belgelerine değer verilemeyeceğini kabul etmektedir (Yargıtay 14. HD, 08.02.2021, E. 2017/1857, K. 2021/651). Adi yazılı bir “feragatname” ya da yalnızca noterde imza onayı yapılmış bir belge, ölümden sonra mirasçının pay istemesini engellemez.
Tanık seçiminde resmi vasiyetnameye ilişkin yasaklar uygulanır. Fiil ehliyeti bulunmayanlar, okuma yazma bilmeyenler, mirasbırakanın altsoyu, üstsoyu, kardeşleri ve bunların eşleri ile mirasbırakanın eşi tanık olamaz (TMK m. 536). Bu nedenle feragat sözleşmesinde aile üyelerinin tanık olarak kullanılması, sözleşmenin şekil yönünden iptaline yol açabilir.
Ehliyet şartı
Mirasbırakan, miras sözleşmesi yapabilmek için ayırt etme gücüne sahip ve ergin olmalı, kısıtlı olmamalıdır (TMK m. 503). Feragat eden mirasçının da sözleşme tarihinde ayırt etme gücüne sahip olması gerekir. Yargıtay, feragat tarihinde taraflardan birinin ehliyetsiz olduğunun anlaşıldığı bir dosyada sözleşmeyi geçersiz saymıştır (Yargıtay 2. HD, 21.10.2013, E. 2013/11498, K. 2013/23671).
Evlenmeden önce eşle feragat yapılabilir mi?
Feragat, sözleşme tarihinde mirasçılık sıfatı bulunan kişiyle yapılabilir. Yargıtay, henüz evlenilmemiş bir kişiyle, evlilik öncesinde yapılan feragat sözleşmesini, doğmamış bir haktan feragat niteliğinde gördüğü için geçersiz kabul etmiştir (Yargıtay 1. HD, 21.09.2022, E. 2022/2476, K. 2022/5976).
Bu karar, evlilik öncesi sözleşmelerde mal rejimine ilişkin düzenlemelerle miras hakkından feragatin birbirinden ayrılması gerektiğini gösterir. Eşler, evlendikten sonra resmi şekilde karşılıklı feragat sözleşmesi yapabilir. Eşin yasal miras payı ve mal rejimi etkisi için eşin miras payı yazımıza bakabilirsiniz.
Feragatin sonuçları nelerdir?
Feragat eden mirasçı, mirasbırakanın ölümünde mirasçı sayılmaz. Payı, feragat eden mirasbırakandan önce ölmüş gibi diğer mirasçılara geçer; karşılıklı feragatte altsoy da mirasçı olmaz.
Hesap örneği
Mirasbırakanın eşi ölmüş, üç çocuğu vardır. Çocuklardan biri, sağlığında kendisine verilen 1.500.000 TL değerindeki bir daire karşılığında mirastan feragat etmiştir ve sözleşme altsoyu da kapsamaktadır. Mirasbırakanın ölümünde net tereke 6.000.000 TL’dir.
Feragat eden çocuk ve altsoyu mirasçı değildir.
Tereke diğer iki çocuk arasında paylaşılır: her birine 3.000.000 TL düşer.
Feragat eden çocuğun aldığı daire, feragat karşılığı yapılan bir kazandırma olarak saklı pay hesabında dikkate alınabilir (TMK m. 565/2).
Feragat olmasaydı her çocuk 2.000.000 TL alırdı; feragat eden çocuk dairenin değeri kadar, yani 1.500.000 TL ile yetinmiş olur.
Feragat edilen pay, mirasçılık belgesinde de görünür hâle gelmelidir. Mirasçılık belgesi düzenlenirken feragat sözleşmesi noterliğe veya mahkemeye sunulmazsa, feragat eden kişi belgeye mirasçı olarak yazılabilir; bu durumda diğer mirasçıların belgenin düzeltilmesini istemesi gerekir.
Karşılık, mirasbırakanın tasarruf oranını aşacak kadar yüksekse, diğer saklı paylı mirasçılar bu kazandırmaya karşı tenkis yoluna gidebilir. Hesap yöntemini tenkis davası ve saklı pay yazımızda anlattık.
Feragat edenin tereke borçlarından sorumluluğu
Mirasın açılmasında tereke borçlarını ödemeye yetmiyorsa ve mirasçılar bu borçları ödemiyorsa, feragat eden ve onun mirasçıları, ölümden önceki 5 yıl içinde feragat karşılığı aldıkları değerler ölçüsünde tereke alacaklılarına karşı sorumlu olur (TMK m. 530). Bu sorumluluk, feragat karşılığında alınan değerle sınırlıdır ve feragat edeni mirasçı hâline getirmez. Feragat karşılığını ölümden 5 yıldan daha önce alan kişi ise bu sorumluluğun dışında kalır.
Feragat, ret, çıkarma ve taksim arasındaki fark
Mirastan feragat, mirasçının pay almamasıyla sonuçlanan diğer kurumlarla sık karıştırılır. Aradaki temel farklar, işlemin kimin iradesine dayandığı ve ölümden önce mi sonra mı yapıldığıdır.
Kurum | Ne zaman | Kimin iradesiyle | Şekil | Altsoya etkisi |
|---|---|---|---|---|
Mirastan feragat | Mirasbırakan sağken | Mirasbırakan ve mirasçının sözleşmesi | Resmi vasiyetname şekli | Karşılıklıysa kural olarak bağlar |
Mirasın reddi | Ölümden sonra, 3 ay içinde | Mirasçının tek taraflı beyanı | Sulh mahkemesine beyan | Pay altsoya geçer |
Mirasçılıktan çıkarma | Mirasbırakan sağken | Mirasbırakanın tek taraflı tasarrufu | Vasiyetname | Altsoy saklı payını isteyebilir |
Miras taksim sözleşmesi | Ölümden sonra | Bütün mirasçıların sözleşmesi | Yazılı | Mirasçılık sıfatı korunur, mallar paylaşılır |
Mirasçının rızası olmadan pay dışı bırakılması ancak kanuni sebeplerle mümkündür; bu yolu mirastan men yazımızda anlattık. Ölümden sonra mirası istememe yolu ise reddi miras yazımızda, ölümden sonraki anlaşmalı paylaşma miras taksim sözleşmesi yazımızda ele alınmıştır.
Feragat sözleşmesinden dönülebilir mi?
Feragat bir miras sözleşmesi olduğundan, taraflardan biri tek başına sözleşmeden dönemez. Sözleşme, tarafların yazılı anlaşmasıyla her zaman ortadan kaldırılabilir (TMK m. 546/1). Mirasbırakanın ölümünden sonra ise feragat kesinleşir; feragat eden, sözleşmenin geçersizliğine dayanmadıkça pay isteyemez.
Karşılıklı feragatte karşılık ödenmemişse veya tam ödenmemişse, feragat eden mirasçı, sözleşmeden doğan haklarını borçlar hukuku kuralları çerçevesinde ileri sürebilir. Sözleşmede karşılığın teslim tarihi ve teslim edilmezse doğacak sonuçların açıkça yazılması, bu tür tartışmaları önler.
Feragat eden mirasçı açısından nelere dikkat edilmeli?
Feragat, geri dönüşü zor bir karardır; mirasbırakanın ölümünden sonra sözleşmenin geçersizliği ispat edilmedikçe pay istenemez. Bu nedenle feragat eden mirasçının sözleşmeyi imzalamadan önce terekenin bugünkü ve gelecekteki muhtemel değerini, karşılığın yeterliliğini ve kendi altsoyuna etkisini değerlendirmesi gerekir.
Karşılığın değeri: Karşılık olarak verilen malın piyasa değerini bağımsız bir ekspertizle tespit ettirin; bugünkü düşük değerli bir taşınmaz, yıllar sonra terekenin diğer mallarına göre çok az kalabilir.
Karşılığın güvencesi: Karşılık taşınmazsa tapu devrinin sözleşmeyle aynı gün veya önce yapılmasını sağlayın.
Altsoy: Çocuklarınızın da mirastan pay almaması sonucunu istemiyorsanız, sözleşmeye feragatin altsoyu bağlamayacağını açıkça yazdırın.
Şartlı feragat: Payınızın belirli bir kardeşe kalmasını istiyorsanız feragati onun lehine yapın; o kişi mirasçı olmazsa feragat hükümsüz kalır.
Mirasbırakan açısından kontrol listesi
Feragati, mirasçılık sıfatı bulunan kişiyle ve resmi vasiyetname şeklinde yapın.
Karşılığın tasarruf oranını aşıp aşmadığını, diğer saklı paylı mirasçılar yönünden hesaplayın.
Sözleşme tarihinde ayırt etme gücünüzü gösteren güncel bir sağlık raporu alın.
Feragatin karşılıklı mı karşılıksız mı olduğunu ve altsoya etkisini açıkça yazdırın.
Feragatten sonra yapacağınız vasiyetnamede feragat sözleşmesine atıf yaparak tutarlılığı sağlayın.
Mirasbırakan, feragat sözleşmesiyle birlikte bir vasiyetname de yaparak malların diğer mirasçılar arasında nasıl dağılacağını belirleyebilir. Vasiyetname şekillerini vasiyetname nasıl yapılır yazımızda anlattık.
Sık yapılan hatalar
Feragati noterde imza onaylı adi bir belgeyle yapmak.
Mirasbırakan sağken kardeşlerin kendi aralarında “feragat” anlaşması yapması.
Karşılıklı feragatte altsoyun bağlanıp bağlanmayacağını sözleşmede açıkça yazmamak.
Evlenmeden önce müstakbel eşle feragat sözleşmesi yapmak.
Karşılığın değerini, diğer mirasçıların saklı payını zedeleyecek ölçüde yüksek belirlemek.
Ölümden sonra “feragat ediyorum” beyanında bulunup mirası 3 ay içinde reddetmemek.
