Bekâr ya da çocuksuz bir kardeşini kaybeden kişi, çoğu zaman mirasın kendisine kalıp kalmayacağını sorar. Kardeşlerin miras payı, iki koşula bağlıdır: ölen kişinin çocuğu veya torunu olmamalı ve kardeşlerin mirasçı olabilmesi için anne ya da babadan en az biri mirasbırakandan önce ölmüş olmalıdır. Anne ve baba sağsa miras onlara kalır, kardeşler mirasçı olmaz.
Kardeşlerin mirasçılığı, 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun (TMK) ikinci zümreyi düzenleyen 496. maddesine dayanır. Bu yazıda anne-babanın sağ olduğu ve olmadığı durumları karşılaştırıyor, yarım kardeşin payını, eşle birlikte paylaşımı ve kardeşlerin saklı payının kaldırılmasının sonuçlarını anlatıyoruz. Zümre sisteminin bütününü yasal mirasçılar yazımızda ele aldık.
Kısaca
Kardeşlerin miras payı ne zaman doğar? Ölenin altsoyu yoksa ve anne veya baba ondan önce ölmüşse; kardeşler ölmüş ebeveynin payına halefiyetle geçer (TMK m. 496/2).
Anne-baba sağken kardeş mirasçı olur mu? Hayır. Altsoyu olmayan mirasbırakanın anne ve babası sağsa mirası eşit olarak onlar alır (TMK m. 496/1).
Kardeşlerin saklı payı var mı? Hayır. Kardeşlerin saklı payı 2007 yılında 5650 sayılı Kanunla kaldırılmıştır; kardeş vasiyetnameyle mirastan tamamen dışarıda bırakılabilir.
Eş varsa kardeşler ne kadar alır? Eş mirasın yarısını alır; kardeşler, ölmüş ebeveynin payı oranında kalan yarıdan pay alır (TMK m. 499/2).
Kardeşler ne zaman mirasçı olur?
Kardeşler, ikinci zümrede anne ve babanın altsoyu olarak mirasçı olur; bu nedenle birinci zümrede, yani ölenin çocuğu veya torunu varsa hiçbir pay alamaz. TMK m. 496/1’e göre altsoyu bulunmayan mirasbırakanın mirasçıları anne ve babasıdır ve eşit paylaşırlar.
Kardeşin mirasçı olabilmesi için ayrıca anne veya babanın mirasbırakandan önce ölmüş olması gerekir. Mirasbırakandan önce ölmüş anne ve babanın yerlerini, her derecede halefiyet yoluyla kendi altsoyları alır (TMK m. 496/2). Kardeş bu nedenle kendi adına değil, ölmüş ebeveyninin yerine mirasçı olur.
Anne-baba sağken kardeşlerin durumu
Anne ve babası sağ olan, çocuğu olmayan bir kişinin mirası anne ile baba arasında eşit bölünür; kardeşler bu mirastan pay almaz. Mirasbırakan evliyse eş mirasın yarısını, anne ve baba kalan yarıyı alır ve her biri terekenin 1/4’üne sahip olur.
Kardeşler bu durumda mirası ancak dolaylı yoldan, ileride anne ve babalarından birinin ölümüyle onun terekesi içinde alır. Örneğin bekâr bir oğlun mirası annesine geçmişse ve anne daha sonra ölürse, bu değerler annenin terekesi olarak bütün çocukları arasında bölünür.
Anne ve baba aynı kazada ölürse
Birden fazla kişiden hangisinin önce öldüğü ispat edilemezse hepsi aynı anda ölmüş sayılır (TMK m. 29/2). Bekâr bir kişi anne ve babasıyla aynı kazada ölmüşse, anne ve baba ondan sonra ölmüş kabul edilmez; mirasbırakanın mirasçısı olamazlar. Bu durumda miras, halefiyet yoluyla doğrudan kardeşlere geçer. Ölüm sırasının ispatı, mirasın hangi aile kolunda kalacağını belirlediği için bu tür olaylarda tutanak ve hastane kayıtları önem taşır.
Anne veya baba ölmüşse payı kim alır?
Anne veya babadan biri mirasbırakandan önce ölmüşse, onun payı ölen ebeveynin altsoyuna, yani kardeşlere ve önceden ölmüş kardeşin çocuklarına geçer. Sağ kalan ebeveyn kendi payını alır; ölen ebeveynin payı ise onun çocukları arasında eşit bölünür.
İki ebeveyn de ölmüşse mirasın tamamı, her iki ebeveynin altsoyu arasında taraf esasına göre bölünür. Bir tarafta hiç mirasçı bulunmazsa bütün miras diğer taraftaki mirasçılara kalır (TMK m. 496/3).
Tam kardeş ile yarım kardeş arasındaki fark
Anne ve baba bir olan tam kardeş her iki ebeveynin altsoyudur ve her iki taraftan pay alabilir. Yalnızca anne bir ya da yalnızca baba bir olan yarım kardeş ise sadece ortak ebeveyninin payına halef olur. Bu fark, özellikle ebeveynlerin ikisi de ölmüşse payları belirgin biçimde değiştirir.
Hesap örneği
Bekâr ve çocuksuz bir kişinin terekesi 8.000.000 TL’dir. Bir tam kardeşi ve babasının önceki evliliğinden bir baba bir kardeşi vardır. Anne sağ, baba ölmüşse: anne 1/2 oranıyla 4.000.000 TL alır; babanın 4.000.000 TL’lik payı iki kardeş arasında eşit bölünür ve her biri 2.000.000 TL alır.
Anne de ölmüşse annenin 4.000.000 TL’lik payı yalnızca tam kardeşe geçer, çünkü baba bir kardeş annenin altsoyu değildir. Bu durumda tam kardeş 4.000.000 + 2.000.000 = 6.000.000 TL, baba bir kardeş 2.000.000 TL alır. Rakamlar yalnızca örnek amaçlıdır.
Kardeşlerin miras payı: anne-baba sağken ve değilken farklar
Kardeşlerin payını belirleyen asıl etken, anne ve babanın mirasbırakandan önce ölüp ölmediğidir. Çocuksuz bir mirasbırakan için farklar şöyledir:
Durum | Eş yoksa | Eş varsa |
|---|---|---|
Anne ve baba sağ | Anne 1/2, baba 1/2; kardeş pay almaz | Eş 1/2, anne 1/4, baba 1/4; kardeş pay almaz |
Anne sağ, baba ölü | Anne 1/2; babanın 1/2 payı babanın altsoyuna | Eş 1/2, anne 1/4; babanın 1/4 payı babanın altsoyuna |
Anne ve baba ölü | Mirasın tamamı kardeşlere ve önceden ölmüş kardeşlerin çocuklarına | Eş 1/2; kalan 1/2 kardeşlere |
Anne ve baba ölü, kardeş yok | Üçüncü zümreye (büyükanne-büyükbaba tarafı) geçer | Eş 3/4; 1/4 üçüncü zümreye |
Kardeşlerin saklı payı | Yok | Yok |
Tablodaki “altsoy” ifadesi, mirasbırakanın kardeşleri ile önceden ölmüş kardeşlerin çocuklarını kapsar. Önceden ölmüş bir kardeşin payını onun çocukları, yani yeğenler, aralarında eşit bölüşür.
Eş varsa kardeşlerin payı nasıl hesaplanır?
Çocuğu olmayan mirasbırakanın eşi sağsa eş mirasın yarısını alır ve kardeşler yalnızca kalan yarıdan, ölmüş ebeveynin payı oranında pay alır (TMK m. 499/2). Eş, kardeşlerle birlikte mirasçı olduğunda onların payını hiçbir zaman azaltamaz; ancak mirasbırakanın vasiyetnamesi kardeşlerin payının tamamını eşe bırakabilir.
Örneğin terekesi 10.000.000 TL olan, anne ve babası ölmüş, iki kardeşi bulunan bir kişinin eşi 5.000.000 TL alır; kardeşlerin her biri 2.500.000 TL alır. Mirasbırakan vasiyetnameyle bütün malını eşine bırakmışsa kardeşler hiçbir şey alamaz, çünkü saklı payları yoktur. Eşin payına ilişkin ayrıntıları eşin miras payı yazımızda anlattık.
Kardeşlerin saklı payı var mı?
Hayır. Kardeşlerin saklı payı, 4 Mayıs 2007 tarihli 5650 sayılı Kanunla kaldırılmıştır; bugün saklı pay yalnızca altsoy, anne-baba ve eş için vardır (TMK m. 506). Kardeşleri dışında mirasçısı bulunmayan bir kişi, mirasının tamamında serbestçe tasarruf edebilir (TMK m. 505/2).
Bu nedenle kardeşler, vasiyetnameyle başka bir kişiye bırakılan miras için tenkis davası açamaz. Vasiyetnameye karşı kardeşlerin elindeki tek yol, ehliyetsizlik, irade sakatlığı, şekle aykırılık veya hukuka aykırılık sebebiyle iptal davasıdır (TMK m. 557).
Eski ölümlere dikkat. 5650 sayılı Kanun’un yürürlüğünden önce gerçekleşen ölümlerde, ölüm tarihindeki kurallar uygulanır. Kardeşlerin saklı payının kaldırılmasından önceki ölümlerde, kardeşin saklı pay iddiası ölüm tarihine göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Kardeş mirası reddederse ya da önceden ölmüşse
Kardeşlerden biri mirası reddederse, onun payı miras açıldığı zaman kendisi sağ değilmiş gibi hak sahiplerine geçer (TMK m. 611/1). Bu durumda reddeden kardeşin payı önce onun çocuklarına gider; çocuklar da reddederse diğer kardeşlerin payı artar. Kardeşlerin miras payı bu yüzden yalnızca ölüm anına değil, mirasçıların ret kararlarına göre de değişebilir.
Mirasbırakandan önce ölmüş bir kardeşin payı ise doğrudan onun altsoyuna geçer (TMK m. 496/2). Önceden ölmüş kardeşin çocuğu yoksa, onun payı yeniden bölünür ve aynı ebeveynin diğer çocuklarına kalır. Örneğin üç kardeşten biri çocuksuz olarak önceden ölmüşse, ölmüş ebeveynin payı kalan iki kardeş arasında ikiye bölünür.
Mirasbırakanı kasten öldüren veya öldürmeye teşebbüs eden kardeş mirastan yoksun kalır; yoksunluk yalnızca onu etkiler ve onun altsoyu, önceden ölmüş gibi mirasçı olur (TMK m. 578, 579). Terekenin borca batık olduğu durumlarda kardeşlerin, 3 aylık süre içinde mirası reddetmeyi ayrıca değerlendirmesi gerekir; bunu reddi miras yazımızda anlattık.
Kardeşler mirası nasıl paylaşır?
Kardeşler, payları belli olsa bile paylaşma yapılana kadar terekeye elbirliğiyle sahiptir ve tereke malları üzerinde birlikte tasarruf eder (TMK m. 640/2). Kardeşlerden biri, diğerlerinin katılımı olmadan miras kalan evi satamaz ya da kiraya veremez.
Kardeşler anlaşırsa paylaşmanın nasıl yapılacağını serbestçe kararlaştırabilir; bu anlaşmanın geçerli olması için bütün mirasçıların katıldığı yazılı bir paylaşma sözleşmesi gerekir (TMK m. 646/2, 676/3). Anlaşma sağlanamazsa her kardeş, sulh mahkemesinden mirasın paylaştırılmasını isteyebilir (TMK m. 642/2). Taşınmaz bazında paylaşım için açılan ortaklığın giderilmesi davası da bu yollardan biridir ve dava açılmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur.
Kardeşler arasında anne-babadan kalan miras
Anne veya babadan kalan mirasta kardeşler birinci zümrede, yani altsoy olarak eşit pay alır; kız veya erkek olmaları, hangi evlilikten doğdukları payı değiştirmez (TMK m. 495/2). Sağ kalan eş varsa kardeşler toplam 3/4’ü eşit böler.
Kardeşler arasındaki en sık uyuşmazlık, anne veya babanın sağlığında çocuklardan birine yaptığı kazandırmalardır. Mirasbırakanın altsoyuna karşılıksız yaptığı kazandırmalar, aksi açıkça belirtilmedikçe denkleştirmeye tabidir (TMK m. 669/2). Satış gibi gösterilen bağışlar ise muris muvazaası nedeniyle tapu iptali davasının konusu olabilir.
Sık yapılan hatalar
Anne veya baba sağken kardeşleri de mirasçı saymak.
Yarım kardeşe, her iki ebeveynin payından tam kardeş gibi pay ayırmak.
Önceden ölmüş kardeşin çocuklarını mirasçılık belgesine yazdırmamak.
Vasiyetnameyle dışarıda bırakılan kardeşin tenkis davası açabileceğini düşünmek.
Eşle birlikte mirasçı olunan durumda kardeşlere terekenin yarısından fazlasını vermek.
Çocuğu olan mirasbırakanın kardeşlerini mirasçı sanmak.
